Thank you for your support of the Creative Arts. Please keep supporting us and please only use this book at Gaelic Medium Education Schools in Scotland.

If you are not a teacher or pupil at a Gaelic Medium Education School in Scotland, please delete this book. You can find ‘Enhanced’ versions of this book on major ebook retailers such as iTunes.

This electronic edition first published in 2013 by Giglets Limited.

Giglets Limited
15 Glenbrig
Darvel, Ayrshire KA17 0JA
GB – Scotland

http://www.giglets.net

ISBN 978-1-908564-93-1 in electronic format

(English Language version ISBN 978-0-9557297-8-2 in electronic format)

Copyright © Giglets Limited 2013

Translation Copyright © Giglets Limited 2013

The right of Giglets Limited to be identified as the author of this work has been asserted by Giglets Limited in accordance with the Copyright, Designs and Patents Act 1988.

You may not copy, store, distribute, transmit, reproduce or otherwise make available this publication (or any part of it) in any form, or by any means (electronic, digital, optical, mechanical, photocopying, recording or otherwise), without the prior written permission of the publisher. Any person who does any unauthorized act in relation to this publication may be liable to criminal prosecution and civil claims for damages.

A CIP catalogue record of this publication is available from the British Library.

Taing shònraichte do Chomhairle nan Leabhraichean agus do Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig airson an taic ann a bhith a’ cruthachadh an leabhair-d seo.

Giglets ann an Gàidhlig

Ùruisg na Coille Duibhe

Atharrachadh bhon tiotal clasaigeach le Seumas Hogg a chaidh fhoillseachadh ann an 1828 fon ainm The Brownie of the Black Haggs.

O chionn fhada an t-saoghail, nuair a bha na Sprots nan uachdarain air Wheelhope, cha robh muinntir na sgìre mun cuairt idir measail air Bean-uasal an taigh-mhòir. Bhiodh daoine a’ sanais ’s ag ràdh gur e bana-bhuidseach a bh’ innte, agus nach robh e fàbharach fìù ’s an t-ainm aice a ràdh.

’S e fìor dhroch bhoireannach a bha anns a’ Bhean-uasail Wheelhope. Bhiodh i a’ trod ris an teaghlach aice agus na buraidh ris na searbhantan. Bhiodh i ag èigheach, a’ caitheamh rudan agus fiù ’s a’ bualadh shearbhantan nuair a bhiodh an dearg chuthach oirre. Bhiodh i a’ cur air falbh iomadh searbhant, ach gu h-àraidh feadhainn a bhiodh a’ leughadh a’ Bhìobaill agus a’ frithealadh na h-eaglais. Bha cuid de shearbhantan ann (a bhiodh ag ùrnaigh gu cunbhalach) a chaochail gun adhbhar, ann an suidheachadh annasach, agus bha e air a ràdh gur ise a phuinnseanaich iad. Gun teagamh sam bith, b’ e boireannach olc a bha innte, agus bha muinntir na dùthcha an caigeann a chèile na h-aghaidh.

’S e cnap gòrach de dhuine a bha anns an uachdaran fhèin. Cha robh ùidh aige ann an dè bha ceart no dè bha ceàrr. Bha e den bheachd gun robh an droch rud a bha na bhean èibhinn, agus mar bu mhiosa a ghiùlaineadh i i fhèin, ’s ann a bu mhotha a bhiodh an gàire aigesan.

Aon uair, thàinig dithis nighean a bha nan searbhantan a choimhead air an uachdaran. Bha iad troimh-a-chèile ’s iad den bheachd gun robh a’ Bhean-uasal Wheelhope air an caraid a phuinnseanachadh. Cha do rinn an t-uachdaran ach gàire a dhèanamh, ged a bha fios aige gun robh a h-uile coltas gur e an fhìrinn a bha aca.

‘Nach eil dragh oirbh?’ dh’fhaighnich aon nighean. ‘Mhurt a’ bhean agaibh nighean neoichiontach.’

‘Uill,’ thuirt an t-uachdaran, ‘ionnsaichidh sin dhi a bhith modhail.’

‘Ach, a Mhaighstir, dh’fhaodadh ur bean a bhith air a crochadh airson a’ mhuirt!’ thuirt an nighean.

‘Ach, a Sheasaidh, ionnsaichidh sin dhi a droch nàdar a cheannsachadh!’ thuirt esan le lasgan.

Ge-tà, aon mhadainn às dèidh a’ chòmhraidh sin, chaidh Seasaidh i fhèin a lorg marbh san leabaidh. Bha an t-uachdaran troimh-a-chèile oir bha e measail air an nighinn. Thòisich e a’ smaoineachadh gum faodadh gun robh rudeigin fada ceàrr anns an taigh-mhòr. Mar iomadh searbhant roimhe sin, bha e soilleir gun deach Seasaidh a phuinnseanachadh, agus bha an t-uachdaran den bheachd gur h-i a’ Bhean-uasal Wheelhope agus a h-eud a bh’ air a chùl.

Thug seo buaidh uabhasach air Sprot, uachdaran Wheelhope. Cha robh an droch rud a bha na bhean na chùis èibhinn tuilleadh. Dh’adhbhraich bàs Seasaidh sgainneal anns an sgìre. Bha an sluagh air an clisgeadh, ach bha iad fiadhaich cuideachd. Anns na làithean sin cha robh dìon ann do shearbhantan ’s do na daoine cumanta; dh’fhaodadh na daoine mòra dèanamh mar a thogradh iad. Ge-tà, ri linn bàs Seasaidh, ghabh a h-uile duine gràin air a’ Bhean-uasail Wheelhope.

Bha seo a’ ciallachadh gun robh a’ Bhean-uasal modhail airson beagan bhliadhnaichean. Bha fios aice nach robh fiù ’s an duine aice measail oirre a-nise agus cha robh sin a’ còrdadh rithe. Ge-tà, cha ghabhadh smachd cumail air an droch rud a bha innte, agus às dèidh beagan bhliadhnaichean de mhodh, mhurt i gille truagh a bha ag obair dhan uachdaran.

Bha sluagh na dùthcha fiadhaich agus a’ sireadh rannsachadh mun chùis an turas seo. Bha e soilleir gun robh gràin aig a’ Bhean-uasail Wheelhope air a’ ghille agus gun robh i air rudeigin a thoirt dha ri ithe an oidhche mus do bhàsaich e; ach cha b’ urrainn dhaibh càil a dhearbhadh ’s cha deach a peanasachadh.

Chan eil beachd aig duine dè na bha de dh’olc san amharc aig a’ Bhean-uasail Wheelhope às dèidh a’ mhuirt seo, oir thachair rud annasach a chuir stad air an droch rud a bha innte.

Thàinig searbhant ùr chun an taighe, agus ’s e Merodach an t-ainm a bha air. Bha e fìor annasach ri coimhead air. Bho astar bha e mar bhalach òg, ach bha e mar gun robh an t-aodann aige ceudan bliadhna a dh’aois. Bha a shùilean deàlrach, dubh; bha iad na bu choltaiche ri sùilean beathaich. Bha e daonnan an-fhoiseil agus droch-nàdarrach. Cha robh dragh aige mu dhuine sam bith, ach bha e math air a chuid obrach.

Bha gràin aig a’ Bhean-uasal Wheelhope air Merodach bhon chiad latha a chunnaic i e. Dh’iarr i air an uachdaran a chur air falbh. Ach cha b’ urrainn dhan uachdaran sin a dhèanamh air deagh obraiche gun adhbhar. Leis a sin, chuir a’ Bhean-uasal roimhpe beatha Mherodaich a dhèanamh cho mì-thlachdmhor ’s a b’ urrainn dhi, ’s i an dòchas gum fàgadh e obair agus an taigh-mòr. Cha dùraigeadh i fhaicinn agus bha rudeigin mì-reusanta is mì-nàdarra mun ghràin a bha aice air.

Bhiodh a’ Bhean-uasal Wheelhope ag èigheach ’s a’ sgiamhail ri Merodach, ach bhiodh esan a’ magadh oirre. Cha robh dragh aige mun chuthach aice. Dh’fheuch i ri bhualadh ach cha deach aice air a ghoirteachadh riamh. Bha esan cho luath agus ise cho slaodach. Gach turas a dh’fheuchadh i ri ghoirteachadh, bha an cuthach a’ toirt buaidh air a fradharc gu ìre ’s nach robh i ga fhaicinn math gu leòr airson rudan a chaitheamh air.

Aon uair ’s i leis a’ chuthach, chaith a’ Bhean-uasal Wheelhope pòcair air Merodach mun cheann; bha i a’ dèanamh a dìcheall an eanchainn a chur às. Cha do bhuail am pòcair esan ge-tà, ach an àite sin bhuail e a h-uile soitheach a bha air dreasair a’ chidsin. Cha deach Merodach a ghoirteachadh agus cha do rinn e ach magadh oirre.

Chaidh bean an taighe chun an duine aice agus dh’iarr i airsan Merodach a chur air falbh; cha b’ urrainn dhi cur suas ris a’ chreutair seo na b’ fhaide.

‘Uill, cuir fhèin air falbh e,’ thuirt an t-uachdaran. ‘Chan eil mise a’ cur stad ort.’

‘Tha mi air a chur air falbh mìle turas!’ thuirt ise. ‘Ach chan fhalbh e. Tha e a’ magadh orm agus ag ràdh gun cuir e mise chun an droch spioraid an toiseach!’

Shaoil an t-uachdaran gun robh seo èibhinn. Cha robh càil air a bhith èibhinn na bheatha bho bhàsaich Seasaidh. Rinn e gàire gus an robh na deòir a’ sruthadh bho shùilean, agus thuirt e rithe gun do thachair sruth ri steall. Bha a bhean fiadhaich, agus thòisich i ri trod mun mhì-mhodh aig Merodach. Mar bu mhotha a rinn ise trod, ’s ann bu mhotha a rinn an t-uachdaran gàire.

‘Bhris e a h-uile truinnsear a bh’ air dreasair a’ chidsin,’ thuirt a’ Bhean-uasal Wheelhope. ‘Tha e gam dhèanamh cho fiadhaich nuair a bhios e a’ magadh orm. Bu chòir dhut a chur air falbh no an gunna a chur ris airson a mhì-mhoidh, ach an àite sin tha thusa a’ magadh orm cuideachd.’

‘’S e rud annasach a tha sin dha a dhèanamh,’ thuirt an t-uachdaran, ’s e a’ mùchadh a ghàire. ‘Ma tha e fìor, bu chòir a chur air falbh gun teagamh sam bith.’ Chuir e fios air Merodach agus nochd e mu choinneamh.

‘Nise, a Mherodaich,’ thuirt an t-uachdaran. ‘Carson a bhris thu na truinnsearan agus na soithichean? ’S e rud gun chiall agus mì-chiatach a bha sin mas e do rùn fuireach an seo ann a’ Wheelhope.’

‘Cha do bhris mise càil, a Mhaighstir,’ thuirt Merodach. ‘Cha dèanainn a leithid de rud. ’S e a’ Bhean-uasal Wheelhope fhèin a bhris iad nuair a dh’fheuch i rim bhualadh leis a’ phòcair. A-nise, tha i a’ cur na coire ormsa.’

Thionndaidh an t-uachdaran Wheelhope ri bhean. Bha fios aige gur e an fhìrinn a bha aig Merodach. Bha a’ Bhean-uasal Wheelhope a’ rànaich agus bha a h-aodann dearg leis a’ chuthach. Bha i a’ coimhead airson rudeigin trom a chaitheadh i air Merodach, agus i a’ mionnan fo h-anail.

Cha robh dragh air Merodach mu fhòirneart na Mnà-uasail. Thuirt e gum biodh esan a’ fuireach aig Wheelhope agus a’ dèanamh a dhleastanais. Thuirt e cuideachd gur ann air a’ Bhean-uasail Wheelhope a bhiodh a’ bhuil nan toireadh i ionnsaigh eile air.

Bha dragh air an uachdaran gum biodh an aon bhuaidh aig droch nàdar a mhnà air Merodach ’s a bha aige air Seasaidh bhochd, ach cha b’ urrainn dha searbhant nach do rinn dad ceàrr a chur air falbh.

Bho sin a-mach, chuir a’ Bhean-uasal Wheelhope seachad a h-ùine agus a spionnadh a’ toirt ionnsaigh air Merodach anns a h-uile dòigh a b’ urrainn dhi. Bha seo gu ìre ’s gun d’ fhuair an teaghlach agus na searbhantan eile fois bhuaipe. Cha robh ùidh aice ach ann am Merodach. Bha i às a rian leis a’ chuthach. Bha a h-iarrtas airson a ghoirteachadh cho mòr ’s nach b’ urrainn dhi fuireach air falbh bhuaithe.

Bha a’ Bhean-uasal Wheelhope a’ sireadh dìoghaltas airson gach trioblaid a bha Merodach air adhbhrachadh dhi. Ge-tà ’s e creutair annasach a bha ann am Merodach, agus a dh’aindeoin gach rud, rinn e a’ chùis air a’ Bhean-uasail Wheelhope anns gach suidheachadh.

Bha e annasach nach itheadh Merodach ach aran ’s nach òladh e ach bainne. Cha ghabhadh e an còrr, agus nuair a bhiodh an cuthach air a’ Bhean-uasail Wheelhope, cha toireadh i dha am biadh a bu mhiann leis.

Aon mhadainn Sàbaid, chuir a’ Bhean-uasal Wheelhope bracaist a-mach airson Merodach anns a’ chidsin. Rinn i sin leatha fhèin gun shearbhant faisg oirre on a bha i air puinnsean marbhtach a chur dhan bhainne. Chaidh i air falach anns an t-seòmar ri taobh a’ chidsin airson ’s gum faiceadh i Merodach ga òl.

Ge-tà, nuair a thàinig Merodach a-steach dhan chidsin, thàinig am balach aig a’ Bhean-uasail Wheelhope far an robh i air falach. Bha am balach a’ sireadh a h-aire agus cha robh for aice air a’ phlana airson beagan mhionaidean.

Nuair a thug a’ Bhean-uasal Wheelhope sùil air ais dhan chidsin, thug i an aire nach robh Merodach air òl bhon bhobhla den bhainne anns an robh am puinnsean. An àite sin bha e air a thoirt dhan pheata coin a b’ fheàrr leis a’ Bhean-uasail Wheelhope, agus a bha air a bhith mu casan greiseag roimhe sin.

Chaidh a’ Bhean-uasal às a ciall; chaidh i a-steach dhan chidsin agus chaith i am bobhla falamh air Merodach. Thog i an cù beag agus ruith i a-mach às an taigh ’s i a’ rànaich. Bhàsaich an cù sa bhad. Airson a droch ghnìomhan a chumail dìomhair, dh’fheuch i ri closach a’ choin a chur air falach.

Cha bhiodh fios aig duine dè bh’ air tachairt dhan chù bheag mura b’ e gun robh Merodach air a’ Bhean-uasal Wheelhope fhaicinn a’ cladhach uaigh ri taobh balla a’ ghàrraidh.

‘An e Missie a tha sin?’ dh’fhaighnich Merodach, ’s e cha mhòr a’ magadh air bròn na Mnà-uasail Wheelhope. ‘An truaghag. Dè an rud uabhasach a dh’ith i air a bracaist a thug bàs cho aithghearr dhi?’

‘Thalla, a bhiast thu ann!’ dh’èigh a’ Bhean-uasal. ‘Leig leam no cuiridh tu eòlas air buil mo chuthaich!’

‘Saoilidh mi gu bheil mi eòlach air a sin mar-thà,’ fhreagair Merodach. ‘Dè eile a dh’fheuchadh tu ri dhèanamh orm?’

‘Murtaidh mi thu ged a rachadh mo chrochadh air a shon!’ fhreagair i. ‘Thalla ’s fàg aig fois mi!’

‘Tha mi air rabhadh a thoirt dhuibh,’ thuirt Merodach. ‘Chan urrainn dhuibh cron a dhèanamh orm. Ma dh’fheuchas sibh, thig an trioblaid uile air ais oirbh fhèin. Cha bhi oirbh ach an t-aithreachas’

‘Thoir leat do rabhadh ’s thalla às mo shealladh!’ dh’èigh a’ Bhean-uasal Wheelhope. ‘Tha mi air gu leòr fhaicinn dhen aodann bhiastail agad a’ magadh air mo chràdh. Thoir air falbh e agus gabh uallach mu do dheidhinn fhèin!’

Cha ghabhadh a h-uile rud uabhasach a thachair eadar Merodach agus a’ Bhean-uasal Wheelhope às dèidh bàs a’ choin innse. Gach latha thug a’ bhean-uasal ionnsaigh air choreigin air an t-searbhant. Gach turas, thill an cron air ais ga goirteachadh fhèin ’s cha do thachair càil dhasan. Chaidh a h-uile rud air an robh meas aig a’ bhean-uasail a mhilleadh anns a’ bhlàr seo, ach fhathast chùm i oirre a’ feuchainn ri Merodach a bhuaireadh.

*

Chualas fuaim tron oidhche anns an taigh. Bha na searbhantan ri sanais, ag ràdh gun robh bean an taighe a’ rùrach san dorchadas a’ feuchainn ri leabaidh Mherodaich a lorg. Bha cuid ag ràdh gum fac’ iad i a’ dol suas is sìos an staidhre às dèidh meadhan-oidhche, ach bha Merodach na chadal sàbhailte air cùl doras glaiste.

Cha robh dragh air duine sam bith mu Mherodach. Cha robh meas air, ach bhiodh na searbhantan ag innse dha air an socair mun amharas a bha orra mu chuachail-oidhche na Mnà-uasail.

Cha bhiodh Merodach ach a’ dèanamh gàire, agus bhiodh a shùilean a’ deàrrsadh le droch rùn.

‘’S fheàrr dhi leigeil leamsa fois na h-oidhche fhaighinn,’ thuirt e. ‘No, bidh a h-aithreachas nas miosa na bhios e air duin’ againn.’

Beagan sheachdainean às dèidh sin, chuir e uabhas air na h-uile nuair a chaidh an aona leanabh a bha aig an uachdaran ’s a bhean fhaighinn marbh na leabaidh aon mhadainn. Chaidh a mhurt na chadal. Nuair a chaidh seo innse don Bhean-uasail Wheelhope, theab an cuthach a ghabh i cur às dhi. Bhiodh e air a bhith na b’ fheàrr nan robh e air sin a dhèanamh.

Bha fuil air a làmhan ’s air a h-aodach, nach robh i fiù ’s air feuchainn ri nighe. Cha robh teagamh aig duine nach robh i air a mac neoichiontach a mharbhadh, an t-oighre agus an t-aona mhac a bha aca.

Thug an t-olc a bha na bhean a leithid de bhuaidh air an uachdaran ’s nach dèanadh e càil dha fhèin gun chuideachadh. ’S e fear-lagha a bha ann am bràthair na Mnà-uasail Wheelhope. Thàinig esan gus sgrùdadh a dhèanamh air an eucoir. Cha b’ fhada gus an do thuig e gur i phiuthar a bha ciontach sa chùis. ’S e sgrùdadh goirid a rinn e, ag ràdh, air a’ cheann thall, nach deach am murtair a lorg.

Chaidh an t-uachdaran gu tiodhlacadh a mhic, ach bha e a’ gluasad mar dhuine ann an aisling. Cha b’ urrainn dha càil a ràdh anns an robh ciall, ’s bhiodh e dìreach a’ coimhead roimhe ’s a’ brùnndail gòraiche ris fhèin mu ‘Mherodach Olc’. Air a chiall a chall, shaoileadh tu gun robh e den bheachd gun do mharbh Merodach am balach. Ge-tà, cha robh càil a choltas gun robh sin fìor; bha Merodach neoichiontach de dh’eucoir sam bith.

Ma dh’fhaoidte gur e an cuthach a bu choireach don mhearachd a rinn a’ Bhean-uasal Wheelhope, no gun robh i ann an staid cho annasach ’s nach robh smachd aice oirre fhèin. Bhon a bha Merodach air nochdadh, cha robh rian air an dòigh san robh i ga giùlan fhèin. Leis a sin, cha robh e cho neònach gun dèanadh i murt.

B’ e mearachd mhòr a rinn i, am murt a dhèanamh air oidhche dhubh, dhorcha. Bha taigh-mòr Wheelhope farsaing agus mì-rianail. Bha iomadh lùb is car anns na staidhrichean, agus bha iad doirbh an leantainn anns an dorchadas. Bha seòmar-cadail Mherodaich air an robh a’ Bhean-uasal Wheelhope a’ dèanamh an oidhche sin, os cionn seòmar-cadail a mic, agus air an dearbh dhreach.

Mhurt a’ Bhean-uasal Wheelhope an leanabh aice agus i air chuthach is troimh-a-chèile san dorchadas.

Mu dheireadh thall, às dèidh bàs a leanaibh, chaidh Merodach a chur air falbh à taigh-mòr Wheelhope. Dh’fhàg e le stùirc air ’s e a’ diùltadh a phàigheadh a thoirt leis. Cha robh fios aige duine càit an deach e.

Nuair a chaidh seo innse don Bhean-uasail Wheelhope, shaoileadh duine sam bith gum biodh i toilichte am fear a dh’adhbhraich a leithid de bhròn fhaicinn a’ falbh. Ach chaidh a h-aithreachas ’s a bròn à sealladh ann an diog, agus thill an fhearg a thug oirre iomadh ionnsaigh a thoirt air Merodach.

‘Chan fhaod e falbh! Chan fhaod e falbh!’ Thòisich i ri sgiamhail. ‘Seall dè rinn e! Seall dè rinn e! Feumaidh e fuireach an seo! Marbhaidh mi e! Feumaidh mi a ghearradh suas agus a bhriseadh na phìosan! Tha mi airson fhaicinn a’ magadh orm an uair sin!’ Lean a’ Bhean-uasal Wheelhope leis an èigheach seo fad uairean a thìde.

Dhìochuimhnich i mun h-uile rud eile. Cha robh càil air a h-inntinn ach Merodach, ’s bha esan air a dhol à sealladh. Bha daoine eile air an dùthaich a-nise den bheachd gun robh Merodach mì-nàdarra. Airson ùine mhòr, bha iad air fhaicinn mar fhear a bha ao-coltach ri daoine eile. A-nise thòisich iad ri bruidhinn mu dheidhinn.

’S e creutair annasch a bha ann, le corp balaich ach aodann bodaich. Bha an dòigh san do ghiùlain e e fhèin leis a’ Bhean-uasail Wheelhope iargalta, agus bha e na iongnadh mòr mar a chaidh e à sealladh. Bha cuid den bheachd gur e each-uisge no fiù ’s draoidh a bh’ ann. Ge-tà, bha a’ mhòr-chuid den bheachd gur e ùruisg a bha ann.

Chan eil càil a dh’fhios agamsa dè bh’ ann agus chan iarrainn tomhas a dhèanamh. Ge bith dè bh’ ann, ’s e an ath phàirt den stòiridh as neònaiche buileach.

A dh’aindeoin dhorsan glaiste agus sùilean gach neach oirre, theich a’ Bhean-uasal Wheelhope às an taigh-mhòr. Mhionnaich na searbhantan gun deach a giùlan air falbh le cumhachd os-nàdarra bhon nach robh e comasach dhi teicheadh leatha fhèin air a cois. B’ e seo beachd a’ mhòr-chuid san dùthaich mun cuairt.

Bha beachd eadar-dhealaichte mun chùis aig feadhainn eile a bha beagan na bu chiallaiche.

Aon mhadainn, nuair a thàinig Wattie Blythe, seann chìobair an uachdarain, dhachaigh on mhonadh gu bhracaist, bha a bhean, Beathag, làn de stòiridh teaghlach Wheelhope.

‘Wattie Blythe!’ thuirt i. ‘Nach cual’ thu dè th’ air tachairt aig taigh-mòr Wheelhope? A rèir coltais, tha taigh-mòr an uachdarain air a dhol chun an droch spioraid!’

‘Chan eil, a Bheathag, ’s e daoine aingidh a bha annta riamh, ach tha iad air fàs nas miosa buileach o chionn ghoirid. Tha an t-àm aca a dhol air ais chun an droch fhir a thug an seo iad.’

‘Uill ’s e sin a th’ air tachairt, a Wattie!’ dh’èigh Beathag. ‘Tha an droch spiorad, sìthichean no ùruisgean, air a’ Bhean-uasal a ghoid air falbh bhon taigh-mhòr! Tha a h-uile duine a’ siubhal air a son, agus tha duais ann do dhuine a bheir dhachaigh sàbhailte i!’

‘Agus càite, a Bheathag, a bheil daoine an dùil a bha na h-ùruisgean air a falach?’

‘Tha iad amharasach mun chreutair ud a bha anns an taigh,’ thuirt Beathag. ‘Tha iad a’ coimhead air a shon-san agus an dòchas gum bi ise faisg air.’

‘Ach, an e sin e, a Bheathag? Tha a’ Bhean-uasal air ruith air falbh le searbhant agus air a dhol fodha ann an òtrachas de pheacadh is dòrainn. Bhiodh e na b’ fheàrr dhi fuireach an sin.’

‘Wattie, tha fios agad nach e an fhìrinn a tha sin. Tha fios aig a h-uile duine gun robh gràin aice air a’ chreutair, agus gun do dh’fheuch i ri cur às dha.’

‘Math dh’fhaoidte, a Bheathag, ach ’s e rud annasach a tha sa ghaol. Ma thèid a lorg còmhla ris a’ chreutair ud, creididh mise gur ann airson sin a dh’fhalbh i, agus nach deach a goid le na sìthichean.’

‘Ach Wattie, cùm sùil a-mach air a son sa ghleann co-dhiù. Ma thèid a toirt dhachaigh sàbhailte, bidh duais na chois.’

‘Nì mi sin, a Bheathag,’ fhreagair Wattie, ’s e a’ cagnadh a bhracaist. ‘Ach nuair a smaoinicheas mi mu dheidhinn, bha rudeigin annasach shuas faisg air tuill nam Broc madainn an-diugh. Sgiamhail uabhasach nach buineadh don t-saoghal seo, ach bha dùil a’m gur e dà chat-fiadhaich a’ sabaid a bh’ ann.’

‘Gu sealladh sealbh, a Wattie!’ dh’èigh Beathag. ‘Thalla ’s faic!’

‘Dad ort, a Bheathag? Dè am fuaim a tha siud aig an doras? Tha e coltach ris an fhuaim ud air an robh mi a’ bruidhinn.’

Chaidh Beathag chun an dorais ach na cabhaig gus a dhùnadh gu grad, thuit i.

‘Wattie! ’S iadsan a th’ ann! Dè nì sinn?’ dh’èigh i le eagal. ‘Tha an creutair ud a’ slaodadh na Mnà-uasail air a falt ’s ga bualadh le bata. Dè idir a nì sinn?’

Bha Seann Wattie ann an droch staid. Cha robh e nise a’ creidsinn gun do theich a’ Bhean-uasal ann an dòigh nàdarra. Gun smaoineachadh, thug e am Bìoball far sgeilp agus dh’fhosgail e e airson an dìon bhon Ùruisg. Cha robh e air car a chur de dhà dhuilleig nuair a nochd an t-Ùruisg agus a’ Bhean-uasal aig an doras.

Bha Merodach mar a bha e riamh, le aodann bodaich is sùilean deàlrach, dubh. Bha e a’ slaodadh na Mnà-uasail Wheelhope às a dhèidh air a falt salach. Bha a h-aodann làn salchair. Bha fuil is salchar air aodach an dithis aca, agus coltas orra gun robh iad air a bhith a’ carachd sa pholl.

‘Dè tha seo? Dè tha thu ag iarraidh?’ dh’fhaighnich Wattie, ’s an dithis aca a’ tighinn a-steach dhan taigh.

‘Dùin an leabhar sin agus innsidh mi dhut,’ thuirt Merodach.

‘Cluinnidh mi na th’ agad ri ràdh leis an leabhar fosgailte,’ fhreagair Wattie. ‘A Bhean-uasail Wheelhope, tha mi duilich ur faicinn ann an leithid de staid, ach a rèir nan stòiridhean a tha sinn a’ cluinntinn, ’s e ur roghainn fhèin a bh’ ann.’

Rinn a’ Bhean-uasal Wheelhope gàire gòrach agus choimhead i dìreach air Merodach, mar a bha i a’ dèanamh fad na h-ùine. Bha e mar gun robh a h-uile faireachdainn air am measgachadh còmhla na sùilean gus rud gu tur suarach a chruthachadh. Bha e mar sùil a bheireadh aon bhiast air biast eile, ’s e an dòchas e bhith air a mhallachadh. Chùm Wattie a shùil air a’ Bhìoball airson nach fheumadh e coimhead orra.

‘Dh’iarr mi ort an leabhar sin a dhùnadh,’ thuirt Merodach. ‘Mura dùin, dùinidh mise dhut e agus cluinnidh tu na tha agam ri ràdh. Spìon e am Bìoball o Wattie agus chaith e ris a’ bhalla e.

Chrùb Wattie san t-uidheachan is an t-Ùruisg na sheasamh os a chionn.

‘Èist rium an toiseach,’ thuirt Merodach. ‘Agus leugh do leabhar às dèidh sin. Thàinig mi an seo airson am boireannach seo a thoirt dhut. Till air ais i chun an duine aice agus faigh an duais. Tha i slaoidte rium gun sgur agus chan fhàg i fois agam. Tha i a’ dèanamh a dìchill mo mharbhadh agus chan fhaigh mi cuidhteas i. Tha mi air a mallachadh ’s air a dochann ach chan fhalbh i. Thoir bhuam i. Faigh an duais; ’s e fortan a bhios ann dhut ...beannachd leibh.’

Leis a sin, chrom an t-Ùruisg a cheann agus dh’fhàg e. Cha robh e ach air fàgail nuair a thòisich a’ Bhean-uasal ri strì ’s ri sgiamhail, agus ri ruith às a dhèidh. Stad esan air an rathad agus bhuail e i leis a’ bhata, ga leagail gu làr. Ruith Wattie agus Beathag far an robh i airson an dochann a stad. An uair sin, cheangail Merodach na làmhan aice air a cùlaibh, agus thug e air ais chun an t-seann chàraid i.

Na b’ fhaide air an oidhche sin, thug Wattie a’ Bhean-uasal Wheelhope dhachaigh chun an taigh-mhòir. Cha robh a bràthair toilichte a faicinn a-rithist. Dh’inns Wattie dha mar a bha Merodach air a buaireadh, ach cha do rinn a bràthair ach a ghuailnean a chrathadh.

‘Ualtair,’ thuirt bràthair na Mnà-uasail Wheelhope, ‘tha e tàmailteach nach do chuir an creutair ud às dhi. Tha i gun chiall agus na cùis nàire dhan teaghlach. Mar as luaithe a bhàsaicheas i, ’s ann as fheàrr dha na h-uile’.

Thug an duine-uasal an duais do Wattie, agus b’ e fortan mòr a bha sin do chìobair anns na làithean ud.

Gun chus ùine a chur seachad air stòiridh cho neònach ’s cho mì-nàdarra, cha chan mi an còrr ach gun do theich a’ Bhean-uasal Wheelhope a-rithist gu luath às dèidh sin, agus gun do thill i gu Merodach. Às dèidh dhi teiche an turas seo, cha do bhodraig duine coimhead air a son.

An turas mu dheireadh a chaidh a’ Bhean-uasal Wheelhope fhaicinn beò, bha i a’ leantainn an fhir-buairidh aice suas abhainn. Bha i cuagach, agus air a goirteachadh. Bho àm gu àm bha e ga bualadh dìreach airson rudeigin ri dhèanamh.

Goirid às dèidh an t-seallaidh sin, chaidh a corp a lorg. Bha e na laighe ann an àite fiadhaich ri taobh àite air a bheil Allt na Cromaig. Chaidh a tiodhlacadh, agus trì clachan mòra a chur air a h-uaigh. Tha iad an sin chun an latha an-diugh.

Cha chualas guth tuilleadh air Merodach agus chan fhacas sgeul air san t-saoghal seo. Bha sluagh na dùthcha air an clisgeadh bhuaithe fad iomadh bliadhna, agus bidh iad fhathast a’ toirt rabhadh do choigrich mu Ùruisg na Coille Duibhe – an t-ainm a thug iad fhèin air an dèidh dha falbh.

Chaidh an stòiridh seo innse dhòmhsa le fear Adhamh Halliday. B’ e a shin-seanair aon den fheadhainn a thiodhlaic corp na Mnà-uasail Wheelhope agus a chomharraich an t-àite. Tha iomadh bliadhna bhon a chuala mi an stòiridh air a h-aithris. Annasach ’s gu bheil i, dh’fhàg i làrach làidir air m’ inntinn. Ge-tà, fiù’s a-nise, ’s gann gun creid mi gu bheil an sgeulachd fìor.

Crìoch

Ma chòrd an leabhar didseatach seo riut, tadhail air an làrach-lìn againn @

http://www.giglets.net gus leabhraichean didseatach eile le Giglets fhaincinn.

Tapadh leibh airson an leabhar seo a cheannach bho Giglets.

’S e facal bho Albais no Sgots, bhon bhàrdachd aig Raibeart Burns a th’ ann an ‘Giglets’ – a’ ciallachadh clann a tha a’ gàireachdainn no a’ dèanamh braoisgeiul. Tha sinn an dòchas gun dùisg na SmartReads annainn uile a’ bheothalachd sin a tha ann an clann gu nàdarra, seo an fhaireachdainn sinn annaibh, beòthalachd, aotrom agus aighearach mar a bhios ann an clann òga, nuair a tha iad dubhach, no toilichte, fo eagail no làn spòrs.

Nach tadhail sibh air an làraich-lìn againn gus tuilleadh fhaighinn a-mach mu na tha Giglets ris. An sin gheibh sibh fios mu thachartasan Giglets a bharrachd air measaidhean lèirmheasan agus airtaigilean. Faodaidh sibh cuideachd clàradh airson cuairt-litrichean bho Giglets – cluinnidh sibh an uair sin fiosrachadh ùr sam bith a tha a’ tighinn a-mach.

Gus gum bi na leabhraichean nan dòigh fiù ’s nas taitniche dhuibh a thaobh a bhi gan leughadh agus ag ionnsachadh, tha Giglets an dùil na leabhraichean a leasachadh le bhith cleachdadh goireasan bheòthalachaidh agus eile, mar a tha teicneòlas ùr a’ tighinn am follais. Uair sam bith a nì sibh luchdachadh a-nuas às ùr air an leabhar agaibh bho thasglann sgòthach an neach-reic agaibh air an Eadar-lìon, le ùmhlachd don t-seirbheis aige, aig àm sam bith, thèid an leabhar ùrachadh chun an na dreachd as ùire.

Tha sinne aig Giglets an dòchas gun còrd na sgeulachdan againn ribh!

Taing

Stiùiriche Deasachaidh

Jacqui McGhee

Riochdairean

Craig Johnstone

Karsten Kärcher

Eadar-theangachadh

Mòrag Stiùbhart

Stiùiriche Ealain

Graeme Nimmo

Dealbhadh Eile

Mark Haldane

Luchd-sgrùdaidh Eile

Ánna Máire Kärcher (Ní Domhnaill)

Chris McGhee

Jane Johnstone

Taing shònraichte do Tom Brodie-Browne

Mu Giglets

’S e th’ ann an SmartReads ach sgeulachdan clasaigeach a th’ air an atharrachadh do ghinealach ùr de luchd-leughaidh. Ged a tha litreachas clasaigeach sàr mhath, gu tric tha cnapan-starra eadar an luchd-leughaidh agus na sgeulachdan. San latha an-diugh chan eil ùine aig daoine a chosgas iad a’ lorg sgeulachd a chòrdas riutha, gu h-àraid ma tha i sgrìobhte ann an cànan seann-fhasanta a tha doirbh a leantainn. Tha Giglets a’ cur às do thòrr dhe na duilgheadasan seo agus a’ toirt cothrom air na sgeulachdan seo do leughadairean ùra – sean agus òg.

Tha Giglets a’ foillseachadh sgeulachdan anns a bheil beairteas cànain agus susbaint, ach air an giorrachadh agus air an sìmpleachadh do leughadairean òga. Tha Giglets ag amas air na sgeulachdan agus na caractaran a th’ air an snìomh a-steach dhan chultar làitheil againn a chur fa chomhair an leughadair. Leughaidh tu leabhar Giglets ann an 15-20 mionaidean agus gheibh thu blas de leabhar clasaigeach. Tha na Giglets a’ gleidheadh susbaint na sgeòil, bho chlisgeadh gu bròn, gach tachartas agus toileachas, na caractaran agus na suidheachaidhean ainmeil a tha air a bhith aithnichte thairis nam bliadhnachan. Tha Giglets a’ cleachdadh dòigh-obrach stèidhte airson sgriobtaichean film a sgrìobhadh gus na tiotalan clasaigeach ath-dheasachadh do leughadairean ùra.

Cuideachd, tha dealbhan an cois gach sgeulachd gus na prìomh shuidheachaidhean a thoirt beò dha na leughadairean. Tha seo a’ dèanamh na sgeòil nas taitniche agus a’ cuideachadh an leughadair gus cuimhne a chumail air na tha a’ tachairt. Rè ùine tha sinn an dùil tuilleadh leasachaidhean a chur an gnìomh airson barrachd tlachd agus ionnsachaidh a chur ri gach tiotal.

Tha an sgioba sgrìobhaidh agus an luchd-measaidh aig Giglets ionnsaichte agus eòlach a thaobh na h-obrach; mar eisimpleir tha ceum ann an Litreachas agus Cànan bho Oilthigh Ghlaschu aig an Neach-deasachaidh againn, agus tha PhD bho Oilthigh Shrath Chluaidh aig fear de na Riochdairean againn.

Tha Giglets ag amas air a bhith a’ toirt seachad ionnsachadh agus cothrom cur-seachad den ìre as àirde. Tha sinn an dòchas leughadh a bhrosnachadh, litreachas clasaigeach a thoirt fa-near do luchd-leughaidh nas fharsainge, agus cuideachadh ri piseach a thoirt air litearrachd. ’S e sin an t-adhbhar gun tug sin SmartReads air leabhraichean Giglets!