Thank you for your support of the Creative Arts. Please keep supporting us and please only use this book at Gaelic Medium Education Schools in Scotland.

If you are not a teacher or pupil at a Gaelic Medium Education School in Scotland, please delete this book. You can find 'Enhanced' versions of this book on major ebook retailers such as iTunes.

This electronic edition first published in 2012 by Giglets Limited.

Giglets Limited
15 Glenbrig
Darvel, Ayrshire KA17 0JA
GB – Scotland

http://www.giglets.net

ISBN 978-1-908564-50-4 in electronic format

(English Language version ISBN 978-0-9557297-4-4 in electronic format)

Copyright © Giglets Limited 2011/2012

Translation Copyright © Giglets Limited 2012

The right of Giglets Limited to be identified as the author of this work has been asserted by Giglets Limited in accordance with the Copyright, Designs and Patents Act 1988.

You may not copy, store, distribute, transmit, reproduce or otherwise make available this publication (or any part of it) in any form, or by any means (electronic, digital, optical, mechanical, photocopying, recording or otherwise), without the prior written permission of the publisher. Any person who does any unauthorized act in relation to this publication may be liable to criminal prosecution and civil claims for damages.

A CIP catalogue record of this publication is available from the British Library.

Taing shònraichte do Chomhairle nan Leabhraichean agus do Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig airson an taic ann a bhith a’ cruthachadh an leabhair-d seo.

Giglets ann an Gàidhlig

Sgeulachdan Sherlock Holmes

Am Bann Breac

Atharrachadh bhon tiotal clasaigeach le Arthur Conan Doyle a chaidh fhoillseachadh ann an 1892 fon ainm The Adventures of Sherlock Holmes The Speckled Band.

A’ toirt sùil tro na notaichean agam air a liuthad rannsachadh a rinn mo charaid Sherlock Holmes, bhuail e orm cho fìor annasach ’s a bha na cùisean sin. Às na cùisean gu lèir, cha smaoinich mi air tè nach robh rudeigin neònach; oir bha ùidh mhòr aige ann an dìomhaireachd agus b’ fheàrr leis cùisean annasach seach cùisean sìmplidh.

Cha chuimhnich mi dad nas annasaiche na cùis an teaghlaich Roylott. Thachair seo o chionn fhada, nuair a bha mi fhìn agus Holmes ann an rumannan còmhla aig 221b Sràid Baker. Thòisich e aon mhadainn nuair a dhùisg mi fìor thràth, agus chunnaic mi Sherlock Holmes na sheasamh ri taobh na leapa agam, ’s a chuid aodaich air.

‘Tha mi duilich do dhùsgadh, Watson,’ thuirt e, ‘ach tha cabhag sa chùis. Dhùisg a’ Bh-uas Hudson mise ’s mar sin tha mise gad dhùsgadh-sa.’

‘Dè tha ceàrr?’

‘Tha leadaidh òg an seo; tha i a’ feitheamh san rùm-suidhe agus tha i airson m’ fhaicinn. Chan àbhaist do leadaidhean òga a bhith air an cois ’s a-muigh ann an Lunnainn aig an àm-sa. Tha mi cinnteach gur e cùis ùr a th’ ann, ’s gum bu chòir dhuinn a dhol sìos a choinneachadh rithe gu luath.’

‘Gu dearbh!’ fhreagair mi. Chuir mi orm mo chuid aodaich gu sgiobalta agus lean mi sìos an staidhre e.

Bha cliù aig Holmes airson a bhith a’ fuasgladh cheistean gu luath ’s gu loidsigeach, agus bha e an-còmhnaidh a’ còrdadh rium a bhith ag obair còmhla ris. Nuair a chaidh sinn a-steach dhan rùm, dh’èirich leadaidh ann an aodach dubh gus fàilte a chur oirnn.

‘Madainn mhath,’ thuirt Holmes. ‘’S mise Sherlock Holmes agus seo mo charaid an Dr Watson. Mus tòisich sinn, nach suidh sibh nas fhaisge air an teine agus sibh air chrith.’

‘Chan eil mi fuar idir, a Mhgr Holmes,’ thuirt an leadaidh ann an guth beag. ‘’S e rudeigin eile a tha gam fhàgail air chrith.’

‘Agus dè tha sin?’ dh’fhaighnich Holmes.

‘An dearg eagal.’ Thog i an sgàile dhorcha. Bha a h-aodann geal agus bha coltas an eagail oirre; bha a falt cha mhòr geal gu lèir. Thug Sherlock Holmes sùil gheur oirre.

‘Na biodh eagal oirbh,’ thuirt e. ‘Bidh e ceart gu leòr. Chì mi gun tàinig sibh an seo air an trèan madainn an-diugh.’

‘Thàinig, ach ciamar a tha fios agaibh?’

‘Chì mi an dàrna leth dhen tiogaid agaibh nur bois. Fhuair sibh trèana fìor thràth agus ro sin, bha astar fada agaibh ri dhol ann an cairt gus faighinn chun an stèisein.’

Sheall an leadaidh air Sherlock Holmes is iongnadh mòr oirre.

‘Chan e draoidheachd a th’ ann,’ thuirt Holmes le gàire. ‘Tha steallan puill air ur seacaid. ’S e cairt an aon rud a thilgeas poll mar sin.’

‘Tha sibh cho ceart ’s a ghabhas,’ thuirt i. ‘Dh’fhàg mi anns a’ chairt ro bheul an latha, agus fhuair mi a’ chiad trèana gu Waterloo. Tha mi air cluinntinn mur deidhinn, a Mhgr Holmes, agus tha mi cinnteach gur sibh an aon duine as urrainn mo chuideachadh.’

‘Gu cinnteach, nì mi mo dhìcheall,’ fhreagair Holmes. ‘Nach inns sibh dhuinn dè th’ ann.’

‘’S mise Eilidh Stoner agus tha mi a’ fuireach còmhla rim oide, an Dotair Roylott, air an oighreachd aige, Stoke Moran.’

‘Tha mi eòlach air ainm.’ Ghnog Holmes a cheann, ’s e ga shocrachadh fhèin sa chathair gus èisteachd.

‘Bha an teaghlach fìor bheairteach uaireigin ach tha am fortan air sìoladh às. ’S e glè bheag a tha air fhàgail, ach an taigh sa bheil sinn a’ fuireach agus am fearann timcheall air. Thogadh m’ athair an sin ach dh’fhalbh e dha na h-Innseachan nuair a bha e na dhuine òg agus thug e a-mach an dotaireachd.

‘Phòs an Dr Roylott mo mhàthair. B’ e banntrach a bh’ innte agus cha robh mi fhìn ’s mo leth-aon, Julia, ach dà bhliadhna aig an àm. Chaochail mo mhàthair bliadhnachan às dèidh sin, nuair a thill sinn a Shasainn, agus b’ ann an uair sin a ghluais sinn gu Stoke Moran.

‘Thàinig atharrachadh uabhasach air ar n-oide aig an àm sin. Cha do rinn e caraidean faisg air an taigh agus chaidh e a-mach air muinntir an àite. Ghabh a h-uile duine eagal roimhe agus theicheadh iad nam faiceadh iad e.

‘Chan eil caraidean aige a-nis ach siopsaich a bhios a’ campachadh air an fhearann againn. Agus tha beathaichean fiadhaich aige a tha ma sgaoil air an fhearann; an-dràsta tha sìota agus babùn aige a ruaigeas srainnsearan sam bith.

‘Tuigidh sibh gun robh saoghal doirbh agam fhìn ’s aig Julia. Cha robh Julia ach trithead nuair a chaochail i, ach fiù ’s ron sin bha a falt-se agus m’ fhalt-sa a’ fàs geal.’

‘Cuin a chaochail ur piuthar?’ dh’fhaighnich Holmes.

‘O chionn dà bhliadhna, agus ’s ann mu a bàs-se a dh’fheumas mi bruidhinn ribh. Beagan is dà bhliadhna air ais, choinnich mo phiuthar duine òg aig partaidh Nollaig m’ antaidh, agus thug iad gealladh-pòsaidh dha chèile. Cha do chuir m’ oide an aghaidh a’ phòsaidh, ach goirid ro latha na bainnse chaochail mo phiuthar.’

Bha Holmes mar gum biodh na leth-chadal anns a’ chathair, ach dh’fhosgail e a shùilean a-nis agus thug e sùil air Eilidh Stoner.

‘Innsibh dhuinn gu mionaideach,’ thuirt e, ‘mas e ur toil e.’

‘Tha cuimhn’ agam air a h-uile rud mun oidhche ud,’ fhreagair a’ Bh-uas Stoner. ‘Bha sinn uile air a dhol a laighe. Tha na rumannan-cadail air an làr ìosal agus a’ fosgladh air an aon trannsa. Bha an Dr Roylott na dhùisg agus a’ smocadh san rùm aige. Bha am fàileadh a’ cur dragh air Julia agus mar sin thàinig i a-steach dhan rùm agamsa agus bha sinn a’ cabadaich mun bhanais. Dh’fhàg i ro mheadhan-oidhche ach thill i ann am mionaid.

“Eilidh,” dh’fhaighnich i dhìom, “an cuala tu riamh fead neònach tron oidhche? Tha mi air a chluinntinn grunn thursan a-nis agus bha mi a’ gabhail iongnadh an robh thusa air a chluinntinn cuideachd?”

‘Thuirt mi rithe nach robh. Shaoil mi gur dòcha gur e na siopsaich a bh’ ann. Cha robh uallach sam bith oirre; rinn i gàire agus thuirt i oidhche mhath. Mionaid às dèidh sin chuala mi i a’ glasadh doras an rùm-cadail aice.’

‘Tha mi a’ tuigsinn,’ thuirt Holmes. ‘Am biodh sibh le chèile an-còmhnaidh a’ glasadh nan dorsan agaibh?’

‘Bhitheadh,’ fhreagair a’ Bh-uas Stoner. ‘Tha an sìota agus am babùn a’ falbh gun chìopachadh air feadh an taighe ’s an fhearainn. Cha robh sinn a’ faireachdainn sàbhailte gun na dorsan a bhith glaiste.’

‘Tha mi a’ tuigsinn,’ thuirt Holmes. ‘Nach lean sibh oirbh.’

‘Cha do chaidil mi gu math an oidhche sin. Bha fead aig a’ ghaoith agus bha an t-uisge a’ bualadh air an uinneig agam. Gu h-obann, chuala mi sgreuch os cionn fuaim na stoirme. Leum mi às an leabaidh agus ruith mi a-steach dhan trannsa. An uair sin chuala mi am fead neònach air an tug Julia iomradh, agus glagadaich neònach.

‘An uair sin fhèin, dh’fhosgail mo phiuthar an doras a bha glaiste aice; chunnaic mi a h-aodann, geal leis an eagal. Bha a bodhaig gu lèir air chrith agus thuit i air an làr. Ghabh mi uabhas agus fhad ’s a bha mi a’ feuchainn ri grèim a chumail oirre, leig i sgreuch: “Eilidh! Am bann breac a bh’ ann!” Cha b’ urrainn dhi an còrr a ràdh. Chan fhaigheadh i anail. Thàinig m’ oide na ruith. Ach mus do ràinig e sinn, bha Julia gun mhothachadh. Cha do dhùisg i gu bràth tuilleadh.’

‘Tha mi duilich,’ thuirt Holmes. ‘Ach a bheil sibh cinnteach gun cuala sibh am fead agus am fuaim eile?’

‘Tha, tha mi cinnteach,’ fhreagair a’ Bh-uas Stoner.

‘Dè an t-aodach a bh’ air ur piuthar?’ dh’fhaighnich Holmes.

‘Gùn-oidhche. Bha bogsa-mhaidseachan aice na làimh agus maidse a bha air a dhol às...’

‘À, bhiodh i air a lasadh ann an cabhaig, a dh’fhaicinn rudeigin san dorchadas,’ thuirt Holmes. ‘Dè bha na poileis a’ dèanamh dheth?’

‘Dh’fhaillich orra adhbhar a bàis a dhèanamh a-mach,’ fhreagair a’ Bh-uas Stoner. ‘Dh’inns mi dhaibh gun robh an doras air a bhith glaiste agus na còmhlaichean air an uinneig. Bha mo phiuthar na h-aonar san rùm aice.’

‘Agus ‘am bann breac’ a dh’ainmich ur piuthar?’ dh’fhaighnich Holmes. ‘An robh na siopsaich ann an oidhche sin?’

‘Bha, bha iad ann,’ fhreagair a’ Bh-uas Stoner. ‘Shaoil mise gur dòcha gun robh i a’ bruidhinn mu bhannal dhaoine, ’ s dòcha na siopsaich. Bidh nèapraigearan breac orra mun ceann agus mun amhaich.’

Choimhead Holmes oirnn le chèile le gruaim.

‘Nach cuir sibh crìoch air an iomradh agaibh,’ thuirt e.

‘Chaochail Julia o chionn dà bhliadhna ’s tha mi air a bhith brònach on uair sin. Ach air a’ mhìos a chaidh, thug mi gealladh-pòsaidh agus tha dùil againn pòsadh a dh’aithghearr. Dh’fhaodainn am bròn seo fhàgail às mo dhèidh.

‘Ach tha an taigh ga chàradh a-nis agus tha mise a’ cadal ann an rùm mo pheathar. Smaoinichibh an t-uabhas a ghabh mi a-raoir, nuair a chuala mi an aon fhead fada, ìosal san dorchadas! Leum mi às an leabaidh agus fhuair mi solas ach chan fhaicinn dad. Cha leigeadh an t-eagal leam tilleadh dhan leabaidh. Chuir mi orm m’ aodach san spot agus dh’fhàg mi an taigh. Tha mi an seo a-nis agus feum agam air cuideachadh bhuaibh.’

‘Gheibh sibh sin,’ thuirt Holmes. ‘Ach ’s e fìor dhùbhlan a tha seo, agus feumaidh mi barrachd fiosrachaidh gus fuasgladh fhaighinn. Ma thèid sinn gu Stoke Moran, a bheil dòigh air taobh a-staigh an taighe fhaicinn gun fhios do ur n-oide?’

‘Tha, saoilidh mi,’ fhreagair a’ Bh-uas Stoner. ‘Bu chòir dha a bhith ann an Lunnainn an-diugh.’

‘Tha sin math,’ thuirt Holmes. ‘Watson, a bheil ùine agad airson cuairt?’

‘Nach eil fhios gu bheil,’ thuirt mi.

‘Tadhailidh sinn le chèile air Stoke Moran an-diugh ma-thà,’ thuirt Holmes.

‘Tha mi a’ faireachdainn beagan nas fheàrr mu thràth, a Mhgr Holmes. Fuirichidh mi ribh.’ Shlaod a’ Bh-uas Stoner an sgàile tarsainn air a h-aodann agus dh’fhàg i an rùm gu socair.

‘Dè do bheachd, Watson?’ dh’fhaighnich Holmes, an dèidh dhuinn suidhe beagan mhionaidean nar tost aig an teine.

‘’S e sgeulachd oillteil, dhìomhair a th’ innte,’ thuirt mi. ‘Ach ma tha a’ Bh-uas Stoner ceart, bha a piuthar na h-aonar chun an deiridh.’

‘Bha,’ thuirt Holmes. ‘Ach smaoinich air seo; feadan tron oidhche, bannal shiopsach, iomradh neònach air ‘bann breac’, agus glagadaich a rinn còmhla-uinneige ’s dòcha, ’s e a’ tuiteam. ’S dòcha gum faigh sinn fuasgladh air an dùbhlan seo san dòigh sin. An toiseach, feumaidh sinn a dhol gu Stoke Moran. Dè idir … ?’

Dh’fhosgail an doras againn le fruis. Bha duine cianail mòr na sheasamh san doras. Bha ad àrd air agus còta fada; bha e na b’ àirde agus na bu leatha na an doras. Bha aodann buidhe, rocach air, bha a shùilean dubh, agus sheall e gu liùgach oirnn.

‘Càit a bheil Sherlock Holmes?’ dh’fhaighnich an t-uilebheist seo.

‘Tha e na shuidhe sa chathair seo, ach cò sibh?’ fhreagair mo charaid.

‘’S mise an Dr Roylott. Lean mi an nighean an seo. Dè thuirt i?’

‘Tha e rudeigin fuar airson latha earraich,’ thuirt Holmes.

‘Dè thuirt i?’ ghlaodh am fuamhaire. ‘Nach freagair thu? ’S aithne dhòmhsa thu. ’S tusa Holmes, an gobaire. Uill, cha dèan math dhut do shròn a stobadh na mo ghnothaichean-sa.’ Choisich e a-steach dhan rùm, thog e am pòcair stàilinn bho leac an teine agus lùb e e na bhogha.

‘Cùm a-mach às mo ghnothaichean-sa,’ thuirt e le grùnsgal, a’ tilgeil a’ phòcair bhuaithe ’s a’ falbh a-mach aig roid.

‘Nach e an duine snog,’ thuirt Holmes le gàire. ‘Ach bha còir aige a bhith air fuireach a dh’fhaicinn gur aithne dhòmhsa an cleas sin cuideachd.’ Dhìrich e am pòcair agus bhrod e an teine leis.

‘Nach cuir sinn a dh’iarraidh bracaist, Watson, agus an uair sin lorgaidh mi fiosrachadh a bhios feumail dhuinn, ’s dòcha.’

Bha e air cùl meadhan-là nuair a thill Holmes.

‘Rinn mi cinnteach mun tiomnadh a dh’fhàg màthair Eilidh Stoner. Chailleadh an Dr Roylott tòrr mòr airgid nam pòsadh aon seach aon de na h-ìghnean. Bhiodh e airson bacadh a chur air a leithid sin. Ma tha thu deiseil, Watson, bu chòir dhuinn falbh. Cuimhnich an daga ’s do bhruis-fhiaclan.’

‘Fhuair sinn trèana aig Waterloo agus, nuair a ràinig sinn, bha turas tlachdmhor againn anns a’ ghrèin tro achaidhean agus coilltean an earraich. Cha tuirt Holmes guth, ach an uair sin gu h-obann, rinn e comharra:

‘Seall,’ thuirt e.

Anns a’ choille ri taobh an rathaid, chitheamaid mullach liath seann taigh. B’ e Stoke Moran a bh’ ann. Chrom sinn às a’ chairt agus phàigh sinn an dràibhear. Thàinig a’ Bh-uas Stoner a-mach nar coinneamh; bha a h-aodann geal, ach a rèir coltais bha i toilichte ar faicinn.

‘Bha mi a’ feitheamh ribh,’ thuirt i. ‘Tha an Dr Roylott ann an Lunnainn fad an latha.’

‘Choinnich sinn ur n-oide sa mhadainn an-diugh,’ thuirt Holmes, agus thug e iomradh air mar a thadhail an Dr Roylott orra.

‘Lean e mi?’ dh’èigh i. ‘Dè nì mi nuair a thilleas e?’

*

‘Glasaibh sibh fhèin san rùm a-nochd,’ thuirt Holmes. Ach an-dràsta, seallaibh dhuinn na rudan a tha sinn airson fhaicinn.’

B’ e seann taigh cloiche a bh’ ann. Bha an teaghlach a’ fuireach air an làr ìosal far an robh còmhlaichean air na h-uinneagan. Bha fear de na ballachan briste agus bha cuideigin ga chàradh, ach cha robh luchd-obrach sam bith mun cuairt. Thug Holmes sùil air na h-uinneagan ’s air na ballachan agus choisich e timcheall an taobh a-muigh.

‘’S e seo an seann rùm-cadail agaibhse?’ dh’fhaighnich e don Bh-uas Stoner.

‘’S e,’ fhreagair i. Ach tha mi a’ cadal ann an rùm mo pheathar a-nis.’

‘Saoil an deigheadh sibh a-steach gu rùm ur peathar ’s an dùnadh sibh na còmhlaichean?’

Rinn a’ Bh-uas Stoner mar a chaidh iarraidh oirre agus dh’fheuch Holmes a h-uile dòigh a b’ urrainn dha gus na còmhlaichean fhosgladh bhon taobh a-muigh, ach dh’fhaillich air.

‘Uill,’ thuirt Holmes. ‘’S e duilgheadas a tha seo. Cha ghabh na còmhlaichean fhosgladh bhon taobh a-muigh. Nach toir sinn sùil orra bhon taobh a-staigh.’

Chaidh sinn a-steach dhan rùm sam biodh a’ Bh-uas Stoner a’ cadal a-nis. Bha e beag, le aon uinneag agus àite-teine mòr. Bha leabaidh, ciste dhràthraichean, bòrd-sgeadachaidh agus dìreach aon sèithear beag san rùm. B’ e seann phannalan daraich a bh’ air na ballachan. Choimhead Holmes mun cuairt air gu faiceallach, a’ gabhail a-steach a h-uile càil.

‘Càit am bi an clag seo a’ seirm?’ dh’fhaighnich e, ’s e a’ slaodadh air ròp-cluig a bha a ruighinn na leapa, ’s an ribeag aige na laighe air a’ chluasaig. ‘Smaoinich! Chan eil e ag obair!’ thuirt e le beagan iongnaidh.

‘Cha do sheirm e?’ dh’fhaighnich mi.

‘Cha do sheirm, cha b’ urrainn dha riamh,’ thuirt Holmes. ‘Nach eil sin neònach! Tha e ceangailte ri dubhan am broinn an fhosglaidh agus chan ann ri uèir-cluig.’

‘Cha robh fhios agamsa air sin,’ thuirt a’ Bh-uas Stoner.

‘Tha rud neònach no dhà mun rùm seo,’ thuirt Holmes. ‘’S e am fosgladh seo fear eile; tha e neo-àbhaisteach gu bheil e a’ fosgladh ann an rùm eile seach ann an èadhar glan a-muigh.’

‘Chaidh am fosgladh a dhèanamh mun aon àm ’s a chaidh an clag a chur ann,’ thuirt a’ Bh-uas Stoner.

‘Tha e neònach dha-rìribh,’ thuirt Holmes. ‘Clag nach seirm agus fosgladh nach leig èadhar glan a-steach. Saoilidh mi gum bu chòir dhuinn coimhead air rùm ur n-oide a-nis.’

Bha rùm an Dr Roylott mòr ach cha robh ach glè bheag de dh’àirneis ann. Bha leabaidh, sgeilp-leabhraichean, sèithear-mòr, sèithear fiodha agus ciste-tasgaidh mheatailte ann. Choisich Holmes mun cuairt agus sheall e gu dlùth air gach rud.

‘A bheil dad sa chiste-tasgaidh?’ dh’fhaighnich e.

‘Pàipearan, saoilidh mi,’ thuirt a’ Bh-uas Stoner.

‘Chan eil cat, ma-thà?’

‘Chan eil!’ thuirt a’ Bh-uas Stoner. ‘Carson idir a tha sibh a’ faighneachd sin?’

‘Ach seallaibh!’ thuirt Holmes. Bha sàsar beag bainne air uachdar na ciste.

‘Chan eil cat againn,’ thuirt a’ Bh-uas Stoner. ‘Ge-tà, tha an sìota ann agus bidh e a’ falbh air feadh an taighe ’s a’ ghàrraidh gun cheannsal air, agus am babùn còmhla ris.’

‘An sìota? Cha chreid mi gun lìonadh an sàsar beag seo brù an t-sìota. Tha rud eile ann...’ Thionndaidh Holmes gu grad agus sheall e gu dlùth air bonn an t-sèitheir fhiodha. ‘Tha sin inntinneach,’ thuirt e, ’s e seasamh suas dìreach. ‘Saoilidh mi gu bheil siud gu leòr a-nis; thèid sinn a-mach cuairt.’

Cha do bhruidhinn Sherlock Holmes airson greis mhath an dèidh dhaibh rùm an Dr Roylott fhàgail.

‘A Bh-uas Stoner,’ thuirt e. ‘Feumaidh sibh dèanamh mar a dh’iarras mise oirbh. Tha ur beatha an crochadh air.’

‘Nì mi rud sam bith a dh’iarras sibh orm,’ fhreagair an leadaidh òg.

‘Feumaidh mi fhìn is Watson fuireach san rùm agaibh a-nochd.’

Sheall sinn air Holmes le iongnadh.

‘A Bh-uas Stoner,’ lean Holmes air. ‘Feumaidh sibh sibh fhèin a ghlasadh san rùm nuair a thig ur n-oide dhachaigh. Nuair a chluinneas sibh e a’ dol dhan leabaidh, fosglaibh na còmhlaichean agus cuiribh solas san uinneig. Chì sinne e bhon taigh-sheinnse tarsainn an rathaid. An uair sin liùgaidh sibh gu socair chun an t-seann rùm-cadail agaibh, agus cuiridh sibh seachad fad na h-oidhche an sin.’

‘Dè thachras?’ dh’fhaighnich a’ Bh-uas Stoner dha.

‘Sreapaidh mi fhìn agus Watson a-steach air an uinneig dhan rùm agaibh agus rannsaichidh sinn na fuaimean sin anns an dorchadas. Nise, feumaidh sinn falbh. Ma nì sibh mar a dh’iarras mi, gheibh sinn fuasgladh air an dùbhlan seo agus cumaidh sinn sàbhailte sibh. Beannachd leibh.’

Dh’fhàg mi fhìn is Holmes agus ghabh sinn rùm san taigh-sheinnse. Chitheamaid uinneag Eilidh Stoner tro na craobhan. Gu math na b’ fhaide dhen latha, chunnaic sinn an Dr Roylott a’ tilleadh dhachaigh.

‘Watson,’ thuirt Holmes. ‘Bidh e cunnartach a-nochd; a bheil thu cinnteach gu bheil thu airson tighinn?’

‘An dèan mi cuideachadh?’ dh’fhaighnich mi.

‘Nì, gu dearbh.’

‘Thig mi, ma-thà,’ fhreagair mi. ‘Ach ma tha thu a’ faicinn cunnart, feumaidh gum faca tu barrachd na chunnaic mise aig Stoke Moran.’

‘Chunnaic sinn na h-aon rudan, Watson,’ thuirt Holmes. ‘Ach ’s dòcha gun do thuig mise barrachd.’

‘Dè dh’fhaodadh e a bhith a’ ciallachadh?’ dh’fhaighnich mi.

‘’S e dùbhlan co-thachartais a th’ ann, Watson,’ thuirt Holmes. Chaidh fosgladh a dhèanamh, às an seo chaidh clag a chrochadh nach seirm, agus fhuair an leadaidh a bha na cadal san leabaidh fo na dhà dhiubh, bàs. ’S e oidhche dhorcha, dhoirbh a bhios againn. An-dràsta, leigidh sinn ar n-anail agus lasaidh sinn pìob.’

Shuidh sinn gu socair, ris an uinneig, a’ smocadh agus a’ feitheamh an t-soidhne. Bha sinn a’ feitheamh ùine mhòr, ach às dèidh aon uair deug, nochd solas deàlrach tarsainn an rathaid.

‘Tha an t-àm ann,’ thuirt Holmes ’s e a’ leum a-mach às an t-sèithear. Mionaidean an dèidh sinn, bha sinn a-muigh, am measg nan craobh. Ghluais sinn fo na mùgan a dh’ionnsaigh an t-solais sin.

Bha sinn a’ snàgail tarsainn na lèanaig air beulaibh an taighe nuair a thàinig faileas mòr uabhasach a-mach às na preasan. Bha am faileas neònach agus gun chumadh ceart air. Chuir e eagal mo bheatha orm ach cha do bhoin e dhuinn. Thilg e e fhèin tarsainn na lèanaig, ’s e a’ rànaich ’s a’ grùnsgal. Cha b’ fhada gus an deach e à sealladh ann am faileasan dorcha nan craobh.

‘Gu sealladh orm!’ thuirt mi ann an sanais. ‘Dè bha siud?’

Airson tiotan, bha coltas air Holmes gun robh an aon eagal air ’s a bha ormsa, ach dìreach airson tiotan.

‘B’ e am babùn a bh’ ann, Watson,’ thuirt e ann an sanais, agus gàire air ann an solas na gealaich.

Bha na beathaichean fiadhaich air a dhol buileach às mo chuimhne. Bhiodh an sìota, cuideachd, mun cuairt an àiteigin. B’ e smuain mhì-chofhurtail a bha sin. Dh’fhairich mi mòran na b’ fheàrr beagan mhionaidean an dèidh sin nuair a bha sinn air faighinn tarsainn na lèanaig agus air sreap a-steach air an uinneig. Nuair a fhuair sinn a-steach, dhùin Holmes na còmhlaichean.

‘Na dèan fuaim sam bith, Watson,’ chagair Holmes nam chluais.

Ghnog mi mo cheann.

‘Feumaidh mi an solas a chur às; fuirichidh sinn san dorchadas,’ chagair Holmes. Suidh thusa air an t-sèithear; suidhidh mise air an leabaidh. Cùm an daga deiseil agus na caidil.’

Chuir Holmes bata fada, coinneal agus bogsa-mhaidseachan air a’ chuibhrig ri thaobh. Chuir e às an solas. Shuidh sinn san dorchdas.

Cha dìochuimhnich mi an oidhche ud. Cha robh fuaim ann no solas. Bha fhios agam gun robh Holmes anns an rùm ach chan fhaicinn e ’s cha chluinninn e. Bha e cianail.

Uaireannan chluinninn cailleach-oidhche a’ goirsinn, agus aon uair chuala mi an sìota a’ grùnsgal dìreach taobh a-muigh na h-uinneig. Chuir na fuaimean a rinn an cat mòr acrach sin crith annam. Chuala mi cloc a’ bhaile a’ seirm gach uair a thìde bho mhìltean air falbh; uair sa mhadainn, dà uair, trì uairean ach bha sinn fhathast nar suidhe gu sàmhach san dorchadas.

Uaireigin, thàinig boillsgeadh beag solais bhon fhosgladh. Dh’fhalbh e gu luath. Bha an Dr Roylott air lanntair a chur thuige. Airson leth-uair a thìde eile, shuidh mi ag èisteachd ris an t-sàmhchair mhòir. Ach an uair sin chuala mi fuaim ùr – ‘ssssssssss’ sàmhach, leantainneach a’ tighinn bho thaobh a-staigh an rùim. Aig a’ mhionaid sin, las Holmes solas agus leum e far na leapa. Le bhata, thòisich e a’ bualadh an ròpa-cluig le uile neart.

‘Watson? Am faca tu e?’ dh’èigh e.

Cha robh mi air dad fhaicinn, ach a-nis chuala mi am fead fada, ìosal bhon fhosgladh. Mar a dh’fhàs mo shùilean cleachdte ris an t-solas, chithinn Holmes – bha aodann geal, is uabhas air.

Bha e na sheasamh a’ geur-amharc air an fhosgladh nuair a chuala sinn an èigh a b’ uabhasaiche, san robh eagal agus cràdh. Bha e cianail fhèin agus chuir e crith na mo chnàmhan. Sheas Holmes gun smid a ràdh gus an do stad an èigh agus an uair sin thionndaidh e agus choimhead e orm.

‘Dè thachair?’ thuirt mi ann an sanais?’

‘Tha e seachad,’ fhreagair Holmes. ‘Thoir leat an daga, Watson. Feumaidh sinn an Dr Roylott fhaicinn.’

Las Holmes an lanntair agus lean mi e dhan trannsa. Dh’fhosgail e doras rùm an Dr Roylott agus chaidh sinn a-steach.

Chunnaic sinn an sealladh a bu neònaiche. Bha lanntair air a’ bhòrd, agus sheall an solas aige a’ chiste fhalamh ’s a doras reub a’ chraois. Bha an Dr Roylott na shuidhe air an t-sèithear, na chòta-leapa is slapagan dearga air. Cha do ghluais e, ’s a shùilean a’ geur-amharc air mullach an rùm. Bha bann buidhe le breacadh donn air a shuaineadh mu cheann. Bha e marbh.

‘Seall, Watson,’ chagair Holmes. ‘Am bann breac!’

Thug mi sùil eile air a’ bhann neònach agus dìreach an uair sin, ghluais e. Nochd ceann nathrach gu socair a-mach bhon àite-falaich aice ann am falt an dotair agus thug i sùil gheur oirnne.

‘Nathair boglaich,’ thuirt Holmes. ‘Nathair mharbhtach. Chaochail e cha mhòr cho luath ’s a chaidh a bhìdeadh. Bha e air am beathach seo a chur às dèidh nan daltan aige le chèile. Cuiridh sinn e fo ghlais agus cuiridh sinn fios air a’ phoileas.’

Thog Holmes snaidhm-ruith bho uchd an Dr Roylott agus chleachd e seo gus an nathair a ghlacadh mu h-amhaich. Shlaod e i bho cheann an dotair agus thill e i dhan chiste-tasgaidh.

*

’S e seo iomradh fìrinneach air bàs an Dotair Roylott. Sa mhadainn, dh’inns sinn an sgeulachd do dh’Eilidh Stoner agus thug sinn i a dh’fhuireach còmhla ri a h-antaidh gus am biodh a’ bhanais ann. Air an t-slighe air ais a Shràid Baker an-ath-latha, dh’inns Holmes dhomh mar a fhuair e fuasgladh air an dùbhlan.

‘An toiseach, Watson, bha mi gu tur ceàrr nam bheachd. Na siopsaich a bhith air an oighreachd, agus an nighean a bhith ag ainmeachadh ‘bann’ ’s i ri uchd a’ bhàis – chuir iad siud mi air an t-slighe cheàrr.

‘Dh’atharraich mi mo bheachd nuair a chunnaic mi nach b’ urrainn do dhuine idir faighinn a-steach dhan rùm ud, nam biodh na còmhlaichean agus an doras glaiste. An uair sin thug mi an aire don fhosgladh, agus don ròpa-cluig fuadain a’ tighinn a-nuas chun na leapa. Bha mi cinnteach gun robh seo a’ciallachadh gun robh an ròpa ag obair mar dhrochaid airson rudeigin a liùgadh a-steach dhan leabaidh.

‘Shaoil mi gur dòcha gur e nathair a bhiodh ann, ’s an dotair cho measail air beathaichean fiadhaich. Chan aithne dhomh duine eile a tha a’ smaoineachadh gu bheil e àbhaisteach gu leòr gu bheil sìota agus babùn ma sgaoil san àite aige. Bha e gu math coltach gum biodh nathair anns a’ chruinneachadh neònach aige de pheataichean. Bha nathair, le puinnsean cho tearc ’s nach lorgadh poileas Shasainn e, gu math freagarrach airson dotair a bha air a bhith a’ còmhnaidh anns na h-Innseachan.

‘Chuireadh an Dr Roylott an nathair tron fhosgladh agus shlaighdeadh i sìos agus a-steach dhan leabaidh air an taobh eile. ’S dòcha nach bìdeadh i san spot, ach mu dheireadh thall bhìdeadh agus mharbhadh i ge bith cò bha a’ cadal an sin. B’ e am fead gairm airson gun èalaidheadh an nathair air ais tron fhosgladh ro mhadainn, agus b’ e an sàsar bainne an duais aice.

‘Bha fios agam air a’ mhòr-chuid dhen seo mus fhaca mi rùm an Dr Roylott, ach an uair sin dh’aithnich mi air an t-sèithear aige gum biodh e a’ seasamh air gus ruigheachd air an fhosgladh. Chunnaic mi a’ chiste-tasgaidh agus am bainne agus dhearbh iad sin mo bheachdan. B’ e a’ ghlagadaich a chuala a’ Bh-uas Stoner an oidhche a chaochail a piuthar, doras na ciste ga dhùnadh le brag.

‘Uill, bha mi deimhinnte às an uair sin. Tha fios agad dè rinn sin gus an dùbhlan fhuasgladh agus stad a chur air eucoir eile. Nuair a chuala mi an nathair a’ siosarnaich san dorchadas, las mi solas agus bhuail mi i le mo bhata.’

‘A’ toirt oirre tilleadh tron fhosgladh,’ thuirt mi.

‘A’ toirt oirre ionnsaigh a thoirt air a maighstir,’ thuirt Holmes, ’ s e a’ lasadh na pìoba. ‘Tha mi cinnteach, Watson, gu bheil beagan coire agamsa ri bàs an Dr Roylott, ach cha laigh sin gu trom air mo chogais.’

Crìoch

Ma chòrd an leabhar didseatach seo riut, tadhail air an làrach-lìn againn @

http://www.giglets.net gus leabhraichean didseatach eile le Giglets fhaincinn.

Tapadh leibh airson an leabhar seo a cheannach bho Giglets.

’S e facal bho Albais no Sgots, bhon bhàrdachd aig Raibeart Burns a th’ ann an ‘Giglets’ – a’ ciallachadh clann a tha a’ gàireachdainn no a’ dèanamh braoisgeiul. Tha sinn an dòchas gun dùisg na SmartReads annainn uile a’ bheothalachd sin a tha ann an clann gu nàdarra, seo an fhaireachdainn sinn annaibh, beòthalachd, aotrom agus aighearach mar a bhios ann an clann òga, nuair a tha iad dubhach, no toilichte, fo eagail no làn spòrs.

Nach tadhail sibh air an làraich-lìn againn gus tuilleadh fhaighinn a-mach mu na tha Giglets ris. An sin gheibh sibh fios mu thachartasan Giglets a bharrachd air measaidhean lèirmheasan agus airtaigilean. Faodaidh sibh cuideachd clàradh airson cuairt-litrichean bho Giglets – cluinnidh sibh an uair sin fiosrachadh ùr sam bith a tha a’ tighinn a-mach.

Gus gum bi na leabhraichean nan dòigh fiù ’s nas taitniche dhuibh a thaobh a bhi gan leughadh agus ag ionnsachadh, tha Giglets an dùil na leabhraichean a leasachadh le bhith cleachdadh goireasan bheòthalachaidh agus eile, mar a tha teicneòlas ùr a’ tighinn am follais. Uair sam bith a nì sibh luchdachadh a-nuas às ùr air an leabhar agaibh bho thasglann sgòthach an neach-reic agaibh air an Eadar-lìon, le ùmhlachd don t-seirbheis aige, aig àm sam bith, thèid an leabhar ùrachadh chun an na dreachd as ùire.

Tha sinne aig Giglets an dòchas gun còrd na sgeulachdan againn ribh!

Taing

Stiùiriche Deasachaidh

Jacqui McGhee

Riochdairean

Craig Johnstone

Karsten Kärcher

Eadar-theangachadh

Gillebrìde Mac ‘IlleMhaoil

Mòrag NicIlleathain

Dealbhadair agus Beothadair

Graeme Nimmo

Dealbhadair

Tom Brodie-Browne

Luchd-sgrùdaidh eile

Ánna Máire Kärcher (Ní Domhnaill)

Chris McGhee

Jane Johnstone

Mu Giglets

’S e th’ ann an SmartReads ach sgeulachdan clasaigeach a th’ air an atharrachadh do ghinealach ùr de luchd-leughaidh. Ged a tha litreachas clasaigeach sàr mhath, gu tric tha cnapan-starra eadar an luchd-leughaidh agus na sgeulachdan. San latha an-diugh chan eil ùine aig daoine a chosgas iad a’ lorg sgeulachd a chòrdas riutha, gu h-àraid ma tha i sgrìobhte ann an cànan seann-fhasanta a tha doirbh a leantainn. Tha Giglets a’ cur às do thòrr dhe na duilgheadasan seo agus a’ toirt cothrom air na sgeulachdan seo do leughadairean ùra – sean agus òg.

Tha Giglets a’ foillseachadh sgeulachdan anns a bheil beairteas cànain agus susbaint, ach air an giorrachadh agus air an sìmpleachadh do leughadairean òga. Tha Giglets ag amas air na sgeulachdan agus na caractaran a th’ air an snìomh a-steach dhan chultar làitheil againn a chur fa chomhair an leughadair. Leughaidh tu leabhar Giglets ann an 15-20 mionaidean agus gheibh thu blas de leabhar clasaigeach. Tha na Giglets a’ gleidheadh susbaint na sgeòil, bho chlisgeadh gu bròn, gach tachartas agus toileachas, na caractaran agus na suidheachaidhean ainmeil a tha air a bhith aithnichte thairis nam bliadhnachan. Tha Giglets a’ cleachdadh dòigh-obrach stèidhte airson sgriobtaichean film a sgrìobhadh gus na tiotalan clasaigeach ath-dheasachadh do leughadairean ùra.

Cuideachd, tha dealbhan an cois gach sgeulachd gus na prìomh shuidheachaidhean a thoirt beò dha na leughadairean. Tha seo a’ dèanamh na sgeòil nas taitniche agus a’ cuideachadh an leughadair gus cuimhne a chumail air na tha a’ tachairt. Rè ùine tha sinn an dùil tuilleadh leasachaidhean a chur an gnìomh airson barrachd tlachd agus ionnsachaidh a chur ri gach tiotal.

Tha an sgioba sgrìobhaidh agus an luchd-measaidh aig Giglets ionnsaichte agus eòlach a thaobh na h-obrach; mar eisimpleir tha ceum ann an Litreachas agus Cànan bho Oilthigh Ghlaschu aig an Neach-deasachaidh againn, agus tha PhD bho Oilthigh Shrath Chluaidh aig fear de na Riochdairean againn.

Tha Giglets ag amas air a bhith a’ toirt seachad ionnsachadh agus cothrom cur-seachad den ìre as àirde. Tha sinn an dòchas leughadh a bhrosnachadh, litreachas clasaigeach a thoirt fa-near do luchd-leughaidh nas fharsainge, agus cuideachadh ri piseach a thoirt air litearrachd. ’S e sin an t-adhbhar gun tug sin SmartReads air leabhraichean Giglets!