Thank you for your support of the Creative Arts. Please keep supporting us and please only use this book at Gaelic Medium Education Schools in Scotland.
If you are not a teacher or pupil at a Gaelic Medium Education School in Scotland, please delete this book. You can find 'Enhanced' versions of this book on major ebook retailers such as iTunes.

This electronic edition first published in 2013 by Giglets Limited.

Giglets Limited
15 Glenbrig
Darvel, Ayrshire KA17 0JA
GB – Scotland

http://www.giglets.net

ISBN 978-1-908564-94-8 in electronic format

(English Language version ISBN 978-0-955729-79-9 in electronic format)

Copyright © Giglets Limited 2013

Translation Copyright © Giglets Limited 2013

The right of Giglets Limited to be identified as the author of this work has been asserted by Giglets Limited in accordance with the Copyright, Designs and Patents Act 1988.

You may not copy, store, distribute, transmit, reproduce or otherwise make available this publication (or any part of it) in any form, or by any means (electronic, digital, optical, mechanical, photocopying, recording or otherwise), without the prior written permission of the publisher. Any person who does any unauthorized act in relation to this publication may be liable to criminal prosecution and civil claims for damages.

A CIP catalogue record of this publication is available from the British Library.

Taing shònraichte do Chomhairle nan Leabhraichean agus do Stòrlann Nàiseanta na Gàidhlig airson an taic ann a bhith a’ cruthachadh an leabhair-d seo.

Giglets ann an Gàidhlig

Waverley

Atharrachadh bhon tiotal clasaigeach le Sir Ualtair Scott a chaidh fhoillseachadh ann an 1814 fon ainm Waverley.

Chan eil e air a bhith furasta tiotal na h-obrach seo a thaghadh, ach tha mi a’ smaointinn gu bheilear air a dhèanamh gu ceart aig a’ cheann thall. ’S e a’ bhliadhna 1805 a th’ ann agus tha trì fichead bliadhna air a dhol seachad bhon a bha an teaghlach Waverley-Honour ann an ceann a deas Shasainn brònach, ach uasal, a bhith a’ faicinn Eideard Waverley a’ fàgail na dachaigh gus a bhith na shaighdear.

B’ e àm duilich a bha ann ann an eachdraidh ar dùthcha; bha an sluagh air an sgaradh le cuid a’ toirt dìlseachd dhan rìgh a bha air fhògradh, agus feadhainn eile dìleas dhan riaghaltas a bha air teaghlach an rìgh a chur far an rìgh-chathair.

Bha bràthair-athar Eideird, an Ridire Everard, gu math dèidheil air mac a bhràthar a bha air a bhith a’ fuireach air oighreachd an Ridire Everard, oighreachd Waverely-Honour bhon a bha e na bhalachan beag. Bha an Ridire Everard air a dhol a-mach air a bhràthair Rìseard, agus cha robh e air a dhòigh gun robh mac a bhràthar a’ dol dhan arm. Ach, cha robh dad dhe sin air lùghdachadh sam bith a thoirt air a’ mheas a bha aige do dh’Eideard, agus mar thoradh air sin chomharraich e Eideard mar oighre fhèin.

Mar sin, dh’fhàg an Caiptean Eideard Waverley an dachaigh a’ mhadainn sin, le èideadh spaideil, ùr air agus e a’ marcachd an eich dhuibh a b’ fheàrr a bh’ aige. Thug bràthair-athar dha litrichean a bheireadh e do Bharan Bhràghad Àrdain aig Tullach Bheòlain ann am Peairt ann an Alba. Rinn Eideard air a shlighe gus a dhol gu rèisimeid Ghardiner, aig Dùn Dè faisg air Peairt, gus a chuid oideachaidh san arm a thòiseachadh. Cha b’ fhada gus an do thuig e nach robh dòrainneachd beatha an t-saighdeir a’ còrdadh ris idir.

Cha robh e air a bhith ann ro fhada nuair a dh’iarr Eideard a dhol air fòrladh gus tadhal air Baran Bhràghad Àrdain, caraid an Ridire Everard, agus às an sin thog e air gus Alba fhaicinn dha fhèin.

Cha b’ fhada gus an do ràinig Eideard Tullach Bheòlain aig crìochan Gàidhealtachd na h-Alba. Mharcaich e tro chlachan beag, agus an uair sin suas slighe air an robh craobhan air gach taobh, gu ruige taigh mòr spaideil. B’ e taigh gu math annasach a bh’ ann; bha coltas air mar gum b’ fheàrr leis an ailtire a bhith a’ dìon caisteal na bhith a’ dèanamh dachaigh do chuideigin. Bha an suaicheantas os cionn an dorais air a chumail suas le dà mhathan chloiche agus bha ‘Thoir an aire dhan mhathan’ air a shnaigheadh anns a’ chloich.

Ghnog Eideard air an doras ach cha d’ fhuair e freagairt. Choisich e timcheall nan gàrraidhean ’s e an dòchas gun coinnicheadh e ri cuideigin a leigeadh a-steach e. Bha caileag bhòidheach le craiceann bàn agus falt bàn ag obair am measg nan dìtheanan. Chaidh Eideard suas thuice agus dh’inns e dhi cò e; b’ e Ròs Bhràghad Àrdain an t-ainm a bh’ oirre agus bha i glè thoilichte coinneachadh ri Eideard. Bha Ròs air an t-uabhas a chluinntinn mun teaghlach Waverely bho a h-athair. Anns a’ bhad thug i Eideard gus coinneachadh ris a’ Bharan a bha a-muigh air an oighreachd. Bha am Baran air a dhòigh glan fàilte a chur air Eideard gu Tullach Bheòlain.

Bha Eideard gu math measail air teaghlach Bràghad Àrdain agus cha b’ fhada gus an do sgrìobh e chun an oifigear riaghlaidh aige gus sìneadh a chur ris an fhòrladh. B’ e fìor dheagh neach-aoigheachd a bha anns a’ Bharan, agus glè thric rachadh e fhèin agus Eideard a mharcachd anns na beanntan agus anns na glinn. Bha e gu math taitneach a bhith ann an cuideachd Ròs; b’ e nighean gu math laghach, sochaireach a bh’ innte a bha seachd bliadhna deug. Ann an greiseag bha i gu math dlùth ri Eideard agus bha i ann an gaol ris.

Fhuair Eideard litir bhon oifigear riaghlaidh gus leigeil leis fuireach na b’ fhaide, ach thuirt e ris gun ùine a chur seachad còmhla ri daoine nach robh buileach taiceil dhan riaghaltas agus e fhèin na sheirbhiseach aca. Sgrìobh Eideard litir chàirdeil air ais, ach cha do ghluais e às an àite anns an robh e.

Aon mhadainn ro bhracaist, chunnaic Eideard am Baran a’ spaidsireachd air ais agus air adhart anns a’ ghàrradh; bha coltas air gun robh an fhearg air. Bha Ròs ann an seòmar a’ bhracaist a-cheana; bha ise troimh-a-chèile.

‘Tha mi duilich, a Chaiptein Waverley,’ ars ise, ‘ach chan eil bainne againn airson ar bracaist madainn an-diugh – ghoid mèirlich bhon Ghàidhealtachd an crodh againn a-raoir.’

‘Mèirlich –?’ dh’fhaighnich Eideard, fhad ’s a bha am Baran a’ tighinn a-steach.

Bha an cuthach tioram air a’ Bharan nach b’ urrainn dha fhèin a dhol air thòir nam mèirleach. Thuirt Eideard gum faodte cur a dh’iarraidh shaighdearan bhon ghearastan a b’ fhaisge. Thuirt Ròs gum bu chòir dhaibh cuideachadh iarraidh bho Fhearghas MacÌomhair Mhic Iain Mhòir, an ceann-cinnidh Gàidhealach.

Fhad ’s a bha iad a’ bruidhinn, dh’fhosgail am buidealair an doras, agus thàinig Gàidheal ann an èideadh Gàidhealach a-steach na chois.

‘Fàilte ort, Eòghainn Dhuibh MhicCoinnich,’ ars am Baran. ‘Dè an naidheachd a th’ ann bho Fhearghas MacÌomhair Mhic Iain Mhòir?’

‘Tha mo chinneadh a’ cur bheannachdan thugad,’ fhreagair Eòghann Dubh. ‘Gheibh mise an crodh agaibh air ais dhuibh, ma dh’innseas sibh dhomh dè thachair.’ An ceann greis, bha am fiosrachadh air fad aig Eòghann agus rinn e ullachadh gus a dhol an tòir nam mèirleach.

Chuir an Gàidheal a bha seo iongnadh air Eideard agus dh’iarr e a dhol còmhla ris; bha e ag iarraidh a’ Ghàidhealtachd fhaicinn agus bha e ag iarraidh Ròs agus am Baran a chuideachadh le bhith a’ faighinn lorg air an cuid sprèidh.

Bha cabhag sa chùis agus rinn iad às air chois cuide ri dithis Ghàidheal eile, ’s iad a’ dèanamh air faileasan liath nam beann. Gu math na b’ fhaide air adhart air an latha, thàinig iad gu Bealach Baile Bhroch a bha gan toirt a-steach dhan Ghàidhealtachd. Thòisich e ann an gleann beag agus thug e suas iad air slighe chas, lùbach a-steach dha na beanntan.

Aig ciaradh an fheasgair, chrom iad bho àirde nam beann gu boglach dhomhainn, dhubh. Bha iad a-nis mu chòig mìle deug bho Thullach Bheòlain. Dh’èirich a’ ghealach àrd anns na speuran, a’ deàlradh air ais orra bho loch dhorcha aig bonn beinne agus chùm iad orra a’ coiseachd gu ruige an uisge, ’s an t-adhar a’ dorchnachadh fad an t-siubhail. Stad iad nuair a ràinig iad oir na locha. Shuidh Eideard air creag gus anail a leigeil. Thug e sùil air an adhar agus air faileasan nam beann agus nan eilean air an uisge. Bha lasadh solais a’ deàlradh bho chladach air taobh thall na locha.

‘Seall siud,’ arsa fear dhe na Gàidheil, ’s e a’ coimhead a-null air an àite bhon robh an solas a’ tighinn.

Chuala Eideard plubraich socair nan ràmh agus bàta beag a’ tighinn gan ionnsaigh gus an toirt thar an uisge. Bha ceathrar Ghàidheal ag iomradh agus bha iad a’ seinn òran gu socair. Chaidh Eòghann Dubh, Eideard agus an dithis chompanach aca a-steach dhan bhàta nuair a thàinig i gu tìr, agus an sin dh’fhalbh i leotha chun an lasair ud; an aon solas a bha ri fhaicinn a bharrachd air a’ ghealaich agus air na reultan.

Dè bha anns an t-solas ach teine a bha a’ losgadh aig bonn creig aig oir na locha. Thàinig na Gàidheil às a’ bhàta agus chuir iad am bàta air tìr; chuir iad às an teine agus thug iad Eideard tron dorchadas gu briseadh anns a’ chreig a dh’fhosgail a-mach gu uamh mhòr.

Chaidh Eideard a-steach dhan uaimh agus chunnaic e na mèirlich a bha air an crodh a ghoid. Bha Dòmhnall Bàn agus a bhuidheann de mhèirlich a’ dèanamh fèisteas agus iad ag òl mu theine mòr. Chuir e iongnadh air Eideard am buidheann aoibhneach seo fhaicinn agus cha b’ urrainn dha smaoineachadh dè chanadh e mu na mairt a chaidh a ghoid.

Chaidh fàilte a chur air buidheann Eòghainn Dhuibh, agus chaidh fàilte urramach a thoirt do dh’Eideard le Dòmhnall Bàn. Dh’ith iad feòil mairt (fear de bheathaichean cruidh bhochda a’ Bharain), dh’òl iad uisge-beatha agus rinn iad tòrr bruidhinn ann an Gàidhlig.

Anmoch air an oidhche, shuain na Gàidheil iad fhèin nam plaideachan agus thuit iad nan cadal far an robh iad air a bhith nan suidhe. Chaidh Eideard gus beagan cadail a dhèanamh air leabaidh fraoich.

Nuair a dhùisg e sa mhadainn, bha a h-uile duine air falbh, ach cha b’ fhada gus an do nochd Eòghann agus bradan aige na làimh a bha e air a ghlacadh airson bracaist. Nuair a bha iad air ithe, chaidh iad air ais dhan bhàta. Thog Eòghann seòrsa de sheòl a bha e air a dhèanamh, agus a-mach leotha air an locha a-rithist.

‘Eòghainn, dè tha air tachairt do chrodh a’ Bharain?’ dh’fhaighnich Eideard mu dheireadh thall.

‘Och,’ arsa Eòghann, ‘bidh iad ann am bealach Bhaile Bhroch an-dràsta, air an t-slighe air ais dhachaigh. Bidh iad uile an sin a bharrachd air a dhà dhiubh a chaidh ithe.’

‘Agus càit a bheil sinn a’ dol a-nis?’ arsa Eideard.

‘Gleann Cuaich. Ma tha thu anns an dùthaich seo, ’s fheàrr dhut tadhal air an uachdaran.’

Chùm iad orra tarsainn an uisge, chuir iad am bàta air tìr agus chuir iad na ràimh am falach ann an àite anns nach fhaigheadh Dòmhnall Bàn iad. An uair sin, choisich iad còig mìle. Bha e anmoch air an fheasgar nuair a chuala iad urchair.

Cò bh’ ann ach Fearghas MacÌomhair fhèin; bha fhios aigesan gun robh Eideard air a shlighe agus thàinig e gan coinneachadh; bha e a’ sealg le a ghunna agus le a chù.

Thill iad còmhla gu taigh mòr Ghleann Cuaich, tùr mhòr, cheàrnagach le taigh air a thogail rithe. Chaidh iad a-steach dhan t-seòmar-bìdh na b’ anmoiche air an fheasgar agus bha e loma-làn dhaoine. Bha biadh gu leòr ann, iasg agus sitheann mar bu mhotha, agus pailteas fìon agus uisge-beatha.

Chluich na pìobairean puirt-chogaidh fad na h-ùine tron dinneir agus bhiodh am fuaim air a bhith oillteil mura b’ e gun robh e air a lùghdachadh le fuaim na bha siud de dhaoine ag ithe, ag òl agus a’ bruidhinn Gàidhlig.

Mu dheireadh thall, ’s e air faicinn gun robh Eideard air a leòr ithe agus air faicinn gun robh e sgìth, thuirt Fearghas gum biodh e math nan rachadh iad gu bòrd a pheathar a bha ann an àite na bu shàmhaiche.

Bha Flòraidh NicÌomhair na nighean eireachdail, àlainn, coltach ri a bràthair. Bha i air a bhith air a h-àrach, dìreach mar a bha Fearghas fhèin, ann an cùirt Fhrangach an rìgh a bha thar sàile. Chuir i fàilte air Eideard agus dh’ullaich i tì dhaibh uile. Chaidh an còrr dhen chiad latha aig Eideard ann an Gleann Cuaich seachad gu socair le còmhradh agus bàrdachd fa-near dhaibh.

Thug Fearghas fiathachadh do dh’Eideard fuireach còmhla riutha airson beagan sheachdainean agus a dhol dhan bhuidheann seilg ainmeil aige. Sgrìobh Eideard litir bheag chun a’ Bharain a dh’innse seo dha agus gus iarraidh litrichean sam bith a bhiodh air an cur thuige a chur air adhart gu Gleann Cuaich. An oidhche sin, thuit Eideard na chadal agus cò air a bha e ag aisling ach air Flòraidh NicÌomhair.

*

Bha trì seachdainean ann mus deach an t-sealg a dhèanamh, ach bha Eideard gu math sona ann an Gleann Cuaich, bhon a bha e air a bheò-ghlacadh le Flòraidh a h-uile latha.

Nuair a thàinig latha mòr na seilg mu dheireadh, chaidh Eideard agus Fearghas còmhla ri buidheann de chinn-chinnidh gu gleann. Chuir iad seachad an oidhche an sin, nan laighe anns an fhraoch gus cadal fo reultan an t-samhraidh. Bha gillean-coise agus an cuid chon air an sgapadh ann an cearcall mòr air feadh an àite gus na fèidh a chròdhadh gu ruige nan ceann-cinnidh anns a’ mheadhan.

Mar a bha a’ ghrian ag èirigh aig briseadh an latha, bha na coin a’ comhartaich agus bha na fèidh a’ teannadh na b’ fhaisge air na sealgairean. Gu h-obann nochd na fèidh dhan ghleann agus thaisbean na cinn-chinnidh an sgilean seilg fhèin le bhith a’ taghadh agus a’ losgadh air na fèidh a bu rèaimhre. Thionndaidh na fèidh, agus leis an eagal chaidh iad uile nan deann ruith gu ruige far an robh na sealgairean nan seasamh.

Rinn cuideigin èigh ann an Gàidhlig ag iarraidh air a h-uile duine laighe air an talamh, ach cha do thuig Eideard sin agus dh’fhuirich e na sheasamh leis na fèidh uile a’ dèanamh dìreach air. Shlaod Fearghas gu talamh e aig a’ mhionaid mu dheireadh, ga shàbhaladh bho ruith nan cabar fèidh.

Nuair a dh’fhalbh an cunnart, mhothaich Eideard gun robh a chas air a goirteachadh agus nach b’ urrainn dha coiseachd. Thill e gu Gleann Cuaich air crò-leaba air a ghiùlan le deannan Ghàidheal. Chuir Flòraidh fàilte air le làn choibhneas agus bha i duilich gun robh e air a leòn. An dèidh greis, chuimhnich i gun robh litrichean air tighinn gu Eideard bho Thullach Bheòlain.

*

Thug na litrichean seo cruth atharrachadh air a h-uile nì do dh’Eideard. Fhuair e naidheachd bho athair agus bràthair-athar gun robh an riaghaltas a-nis nan aghaidh; mhol iad dha a dhreuchd anns an arm fhàgail. Bha litir eile bhon oifigear riaghlaidh aige ag ràdh ris gun robhar ga mheas mar chuideigin a bha air a dhol air seachran bhon arm, agus bha litir eile bho Ròs ag ràdh gun robh a h-athair air teicheadh gu tuath agus gun robh oifigearan bhon arm aig Tullach Bheòlain a’ faighneachd mu Eideard.

Bhathar dhen bheachd gum b’ e reubaltach a bha ann an Eideard agus gun do dh’fhàg e a dhreuchd, ach cha robh ann ach gun robh e air nàdar de shaor-làithean beagan nas fhaide na an àbhaist a ghabhail. Bha e air a mhaslachadh agus feargach mar a bha gnothaichean air a dhol, agus bhruidhinn e ri Fearghas mu dè bu chòir dha a dhèanamh.

Cha robh comhairle Fhearghais gu mòran feum, bhon a bha esan ag iarraidh air a thaic a chur ris na Gàidheil a bha a’ cur an taic fhèin ris a’ phrionnsa a bha air fògradh. Cha bhiodh sin air a bhith iomchaidh no ceart do dh’Eideard. Chuir e roimhe tilleadh a Dhùn Èideann air muin eich gus feuchainn air a dheagh chliù fhaighinn air ais. Thug Fearghas each dha air iasad agus chaidh e còmhla ris gu bealach Bhaile Broch.

*

Air ais anns a’ Ghalltachd, chuir e iongnadh air Eideard cho iomagaineach ’s a bha daoine air fàs bhon a chaidh e an toiseach gu ruige Tullach Bheòlain. Bha fathannan ann gun robh ar-a-mach gu bhith ann agus bha Eideard a’ faireachdainn gun robh a h-uile duine a’ coimhead air mar gun robh e fhèin an sàs anns a’ ghnothach fhad ’s a bha e a’ marcachd na aonar tron Ghàidhealtachd. Fhuair e cuideigin a stiùireadh a Dhùn Èideann e, ged a b’ e duine grod a bh’ ann agus ged nach robh e ro dheònach a chuideachadh; gu cinnteach bha e dhen bheachd gum b’ e reubaltach a bha ann an Eideard.

Bha iad air deagh adhartas a dhèanamh air an slighe nuair a chaill each an fhir a bha gan stiùireadh fear de na crùidhean aige, agus stad iad ann am baile beag gus a dhol chun a’ ghobha. Dh’fhairich Eideard gun robh strì anns a’ bhaile cho luath ’s a thàinig e far an eich. Bha daoine feargach a’ cuartachadh na ceàrdaich, agus bha coltas orra gun robh iad gan ullachadh fhèin le buill-airm. Bhathar an dùil ri Cinn-chinnidh Ghàidhealach a bhith a’ caismeachd air a’ Ghalltachd latha sam bith.. Bha an sluagh nam boil agus b’ e droch àm a bha seo do dh’Eideard a bhith a’ siubhal na aonar.

Thionndaidh na daoine anns a’ cheàrdaich air Eideard, ’s iad ag ràdh nach robh ann ach an cealgaire, fear-brathaidh, Ceann-cinnidh Gàidhealach agus eadhon gum b’ esan am Prionnsa a bha air fògradh. Rinn iad uile air. Tharraing Eideard an gunna a bha na phòca gus e fhèin a dhìon. Gun fhiosta dha, loisg e agus ghoirtich e an gobha.

Mura b’ e gun do nochd ministear, bhiodh an sluagh a bha siud air Eideard a shlaodadh na bhìdeagan. Cha deach an gobha a ghoirteachadh gu dona ach bha an sluagh deimhinnte gum feumte Eideard a chur an grèim. Chaidh an laoch a chur an grèim agus chaidh a chumail mar gum b’ e reubaltach agus fear-brathaidh a bh’ ann. Roghnaich ùghdarrasan a’ bhaile gum bu chòir dha a bhith air a ghluasad gu Sruighlea agus gum bu chòir cùis-lagha a thogail na aghaidh.

Chaidh Eideard a chumail an grèim airson latha, agus an dèidh sin chaidh a thoirt do rèisimeid shaor-thoileach a bha a’ dèanamh air Sruighlea. Bha an rèisimeid seo fo stiùir seann duine, dom b’ ainm Gilfillan, agus bha an rèisimeid fhèin na bu choltaiche ri bannal mì-rianail na rèisimeid. Bha Eideard air each fhèin, agus bha dithis a’ coiseachd air gach taobh dheth a’ cumail grèim air srian an eich gus nach fhaigheadh e às.

Cha robh iad air a dhol ro fhada nuair a thòisich ceannaiche-siubhail air coiseachd cuide riutha. Chùm iad orra a’ coiseachd fad an latha. Bha a’ ghrian ìosal anns an adhar nuair a stad an duine a bha sin agus a thòisich e air feadalaich. Leum sianar Ghàidheal bhon fhraoch agus shabaidich iad an aghaidh nam feadhainn a bha anns an rèisimeid shaor-thoileach a bha a’ feuchainn ri dèanamh cinnteach nach fhaigheadh iad air Eideard a thoirt leotha. Cha do mhair an gnothach ach mu mhionaid, oir chaidh Eideard a tharraing air falbh, agus bha na saighdearan saor-thoileach air am fàgail air an rathad ’s iad air an leòn.

Chaidh Eideard a thoirt air slighe chunnartach tro Alba; bha rèisimeidean Sasannach air feadh an àite leis mar a bha an dà thaobh a’ deisealachadh airson a dhol a shabaid. Choinnich iad ri rèisimeid Ghàidhealach ach chùm iad orra agus bha Eideard fhathast na phrìosanach aca.

Mu dheireadh thall ràinig iad Dùn Èideann; bha an caisteal fo ionnsaigh arm nan reubaltach agus chuala Eideard bùirich canan a’ chaisteil. Rinn na Gàidheil caismeachd mu bhallachan a’ chaisteil gus nach b’ urrainn dhan chanan a dhol faisg orra. Thug iad Eideard dhan lùchairt eachdraidheil ann an Taigh an Ròid. Nuair a ràinig iad, chaidh Eideard a thoirt a-steach do sheòmar beag ri taobh gailearaidh.

B’ ann an sin a choinnich e ri Fearghas MacÌomhair; bha a charaid air a dhòigh fhaicinn slàn falainn. Chaidh Fearghas a-steach do sheòmar eile agus lean Eideard e agus chuir e an aithne air Teàrlach Òg Stiùbhart, am prionnsa air fògradh, a bha os cionn arm nan Seumasach a bha a’ feuchainn air an rìgh-chathair fhaighinn air ais. Chuir am Prionnsa fàilte air Eideard mar charaid agus dh’iarr e a thaic agus a chàirdeis.

Bha Eideard sgìth, air a nàrachadh agus feargach mun dìol a bha e air fhaighinn bhon riaghaltas. Bha e gu math measail air a’ Phrionnsa. Bha an teaghlach Waverley air a bhith taiceil ris fad bhliadhnaichean, agus b’ e caraid a charaid fhèin a bh’ ann; an sin thug e gealladh a dhìlseachd do Theàrlach Òg agus airson a’ chiad turais, bha e a’ cur a thaic ris na reubaltaich.

*

Chaidh fàilte a chur air Eideard, mar bhall de dh’arm nan Seumasach. Air an dearbh oidhche sin aig bàla ann an Dùn Èideann, bha Flòraidh NicÌomhair agus Ròs Bràghad Àrdain ann, cho math ri boireannaich òga eile ann an cùirt a’ phrionnsa òig. Bha Flòraidh modhail, ach gu dearbh fhèin cha robh i càirdeil ri Eideard, ged a bha Ròs air a dòigh fhaicinn, agus bha i a’ dèanamh fiughar ris a h-uile facal a thigeadh às a bheul.

B’ e partaidh annasach a bh’ ann, le cruinneachadh annasach de dhaoine a bha a’ cur taic còmhla ri strì nan reubaltach. Bha am Baran ann agus cha mhòr nach robh e a’ dol às a bheachd los gun robh e air bhioran, ach ’s ann air a’ bhlàr a shealladh esan cho uasal ’s a bha e. Bha an t-àite na bhoil; bhiodh arm nan reubaltach a’ caismeachd an-ath-latha.

Rinn iad caismeachd gu ruige Preston far an robh rèisimeidean Sasannach a’ feitheamh riutha airson blàr. B’ ann an uair sin a thòisich Eideard air faireachdainn gum b’ e brathadair a bh’ ann, dìreach mar a bhathar a’ cumail às a leth. Bha e air èideadh ann an tartan agus bha e a’ caismeachd le arm a bha a’ bruidhinn na Gàidhlig; bha an t-arm ris an do choinnich iad a’ bruidhinn na Beurla agus bha Eideard air an aon èideadh riutha a chur air air a’ mhadainn mu dheireadh ud aig Waverley-Honour. Chitheadh Eideard an seann oifigear riaghlaidh aige agus an rèisimeid rianail dhan robh e air a dhol; bha e a’ faireachainn gu tur ceàrr dha a bhith air taobh eile a’ bhlàir.

Bha sgaradh ann an eanchainn Eideird an oidhche sin los gun robh an dà thaobh am beachd a dhol am bad a chèile an-ath-latha. Ach cha b’ urrainn dha càil a dhèanamh. Aig trì uairean sa mhadainn, chaidh e fhèin agus Fearghas a ghairm gu teanta a’ Phrionnsa gus cuideachadh an ionnsaigh a dhealbh.

Anns an dorchadas mus do dh’èirich a’ ghrian, chaidh Clann MhicÌomhair nan crùban thairis air a’ bhlàr aig Preston agus shuidhich iad iad fhèin. Aig àm èirigh na grèine, chaidh iad nan deann ruith air na rèisimeidean Sasannach. Cha robh dùil aca sin ris an ionnsaigh, agus bhon a bha coltas cho borb air na Gàidheil, cha do rinn na saighdearan Sasannach, cuid dhiubh air eich, mòran sabaid nan aghaidh agus theich iad an ceann greiseig.

Lean na Gàidheil orra, agus chuir Eideard àrd-oifigear Sasannach an grèim na phrìosanach.

Bha am blàr seachad agus bha na Gàidheil air buaidh fhaighinn. Cha robh e na thlachd sam bith do dh’Eideard fios fhaighinn gun robh an seann oifigear riaghlaidh aige, agus feadhainn dhe na saighdearan bhon rèisimeid aige, marbh.

B’ e duine cudromach a bha anns an oifigear a bha Eideard air a shàbhaladh; b’ e an Còirnealair Talbot an t-ainm a bh’ air agus b’ aithne dha bràthair-athar Eideird. Chuir am Prionnsa an duine ud fo smachd Eideird nuair a gheall e nach fheuchadh e air teicheadh. Bha Talbot am measg nan daoine a bu mheasaile air an robh an teaghlach aig Eideard, agus cha b’ urrainn dha a chreidsinn gun robh Eideard am measg a leithid siud de dhaoine ged a bha e toilichte fhaicinn gun robh e slàn. Thill na Gàidheil a Dhùn Èideann an dèidh dhaibh an gnothach a dhèanamh.

Lean na h-ionnsaighean air Caisteal Dhùn Èideann airson grunn sheachdainean; iomairt nach b’ fhiach,ach bha Eideard toilichte gu leòr Flòraidh agus Ròs fhaicinn anns a’ bhaile. Bha Flòraidh fhathast caran fuar ri Eideard agus gu math doirbh – rud a chuir dragh air Eideard fhèin agus air Fearghas cuideachd. Ach, cha b’ ionann sin agus mar a bha Ròs, oir bha e follaiseach gun robh ise measail air Eideard, agus bha i math dha, agus ri linn sin thug esan spèis dhi.

Bha iad air a bhith ann an Dùn Èideann airson a dhà no trì sheachdainean nuair a chuala an Còirnealair Talbot droch naidheachd mu shlàinte a mhnatha. Bhruidhinn Eideard ris a’ Phrionnsa ann an cabhaig gus dèanamh cinnteach gum biodh e air a shaoradh agus chaidh a chur dhachaigh ’s e saor, le litrichean gu teaghlach Eideird.

Beagan an dèidh do Thalbot a bhith air a shaoradh, chaidh arm nan Seumasach air an slighe gu deas a Shasainn. Cha do chuir na daoine anns na ceàrnaidhean sin fàilte orra, agus cha mhòr gun d’ fhuair iad taic bho dhuine sam bith. Cha b’ fhada gus an robh arm Shasainn, agus gu h-àraid feachd de shaighdearan air eich air an stiùireadh le Dìuc Chumberland, ro làidir airson an airm mhì-rianail de Ghàidheil agus b’ fheudar dhaibh tilleadh a dh’Alba.

Cha robhar air beachdachadh a-riamh air ratreuta agus b’ e fìor bhriseadh-dùil a bha seo do Fhearghas. Bha Clann MhicÌomhair (agus Eideard) a’ caismeachd aig a’ chùl, bhon a b’ e sin an t-àite a bu chunnartaiche agus a b’ uaisle anns an ratreuta.

Bha an oidhche gu math sgòthach dhan arm air an t-slighe air ais; chunnaic Eideard agus Fearghas buidheann air eich a bha a’ tighinn às an dèidh air an rathad àrd. Bha i dorcha nuair a chaidh ionnsaigh a thoirt air a’ chinneadh, agus chaidh Eideard a dhìth san troimh-a-chèile . Nuair a nochd a’ ghealach bho chùlaibh sgòth, chunnaic Eideard Fearghas, Eòghann Dubh agus Gàidheil eile bho Chlann Ìomhair a’ sabaid an aghaidh buidheann de shaighdearan air eich. Cha robh dòchas ann dhaibh ach gum biodh iad air an toirt leotha mar phrìosanaich. Chaidh a’ ghealach air cùlaibh sgòth eile agus chaidh caraidean Eideird às an t-sealladh.

A-nis, bha Eideard air a sgaradh bho arm nan Seumasach agus ann am fìor chunnart. Rinn e air a’ mhonadh, agus fhuair e comraich ann an taigh-tuathanais ann an uairean beaga na maidne sin. Bha fhios aig Eideard gum feumadh e tilleadh gu deas. Bha arm Shasainn a-nis eadar e fhèin agus Alba, agus bha a charaidean air a bhith air am marbhadh no bha iad nam prìosanaich. Rachadh e a Lunnainn agus gheibheadh e a-mach ciamar a bha cùisean le a theaghlach.

Thug an turas gu ruige Lunnainn deannan làithean agus bha eag,al air Eideard fad an t-siubhail gum biodh e air aithneachadh mar chuideigin a bha a’ cur a thaic ris na Seumasaich. Nuair a ràinig e am baile, chaidh e gu taigh a’ Chòirnealair Talbot gus comraich agus cuideachadh fhaighinn.

Bha Talbot toilichte fhaicinn agus dh’inns e dha gun robh bràthair-athar tèarainte ann an Waverley-Honour. Thuirt Talbot ri Eideard gun dèanadh e tagradh gum faigheadh e mathanas aig a’ chùirt nam biodh Eideard deònach fuireach às an t-sealladh airson ùine fhathast. Dh’iarr Eideard air Talbot cuideachadh a thoirt dha faighinn gu taobh thall nam feachdan Sasannach gus tilleadh a dh’Alba agus gu Ròs. Bha fhios aig Eideard gun robh e ann an trom ghaol rithe; dh’fheumadh fios a bhith aige gun robh i sàbhailte.

Thug Talbot èideadh fuadain agus litrichean do dh’Eideard a leigeadh leis faighinn seachad air an arm, nan gealladh e dha nach robh e ach a’ dol a shireadh Ròs agus nach rachadh e a shabaid tuilleadh. Bha Eideard air sabaid gu leòr fhaicinn, agus bha e ro thoilichte gabhail ris a’ chùmhnant sin.

Air a shlighe gu tuath, thàinig naidheachd gu Eideard mu Bhlàr Chùil Lodair. Chaidh arm nan reubaltach a sgrios agus bha am Prionnsa air teicheadh. Bha e a-nis seachad. Nuair a ràinig Eideard Dùn Èideann, fhuair e fios gun robh Fearghas, Eòghann Dubh agus reubaltaich eile gu bhith air an cur gu bàs ann an Carlisle airson na rinn iadsan anns an ar-a-mach. Bha e fo bhròn airson mar a bha a’ dol a dh’èirigh dha a dheagh charaidean, agus lean e air gu Peairt, ann an làn dòchas gun robh Ròs air tilleadh gu sàbhailte gu Tullach Bheòlain. Bha coltas air feadh Alba nach robh ann ach raon-cogaidh a chaidh fhalamhachadh de shluagh.

Bha an taigh mòr ann an Tullach Bheòlain air a mhilleadh le feachdan Sasannach a bha air fuireach ann. Cha robh sgeul air Ròs no air a’ Bharan anns an taigh fhèin no air an fhearann mun cuairt air. Dh’aithnich seann shearbhant Eideard e, agus na b’ anmoiche air an latha, nuair a dhorchnaich i, thug e e gu uamh ann an gleann a bha faisg air làimh. Bha am Baran am falach anns an uaimh; bha e air urram agus air oighreachd a chall a chionn ’s gun deach e an sàs anns an ar-a-mach. Bhathar a’ sireadh a’ Bharain. Bha Ròs sàbhailte agus bha i a’ fuireach cuide ri caraidean faisg air làimh anns a’ Ghàidhealtachd.

Dh’fhuirich Eideard anns a’ chlachan faisg air Tullach- heòlain airson beagan làithean. Bha e a’ feitheamh ri litrichean bho Thalbot. Ràinig iad agus bha a h-uile sìon annta a b’ urrainn dha shùileachadh anns an t-suidheachadh anns an robh e. An oidhche sin thill e gu uamh a’ Bharain le litir a bha a’ dearbhadh gun robh iad air mathanas fhaighinn le chèile.

Bha ainm-sgrìobhte an Rìgh Deòrsa oirre. Thug e mathanas dhaibh leis gun do gheall an Còirnealair Talbot dha nach robh annta ach feadhainn a chaidh an sàs anns an iomairt gun fhiosta dhaibh agus gun do sheall an dithis coibhneas ri feachdan Sasannach.

Bha am Baran gu math taingeil agus chaidh a thoileachas gu làn aoibhneas nuair a dh’fhaighnich Eideard dha am faodadh e Ròs a phòsadh. Chaidh an dithis aca air an slighe dha na beanntan an-ath-latha gus Ròs fhaicinn. Chan eil e furasta innse mar a bha Eideard agus Ròs a’ faireachdainn nuair a fhuair iad sealladh air a chèile a-rithist, ’s mar sin cha chan mi ach gun robh iad toilichte. Cha b’ urrainn do dh’Eideard fuireach fada còmhla ri Ròs, ged nach biodh fada ann gus am biodh iad ann an aonta a mhaireadh fad beatha.

Chaidh Eideard air a shlighe gu Carlisle gus a bheannachdan deireannach fhàgail aig Flòraidh, Fearghas agus Eòghann Dubh. Cha robh tròcair sam bith gu bhith air a shealltainn dhan Cheann-chinnidh Gàidhealach agus do dh’Eòghann; bhiodh iad air an cur gu bàs airson na rinn iad anns an ar-a-mach.

Le cridhe trom, thadhail Eideard air a charaidean ann am prìosan Charlisle. Bha Fearghas cho treun agus cho làidir ’s a bha e riamh, ged a bha droch choltas air agus ged a bha e tana le sèine throm ceangailte ris. Bha Fearghas dhen bheachd gun robh e air sabaid mar dhuine uasal agus air adhbhar ceart, agus bha Eòghann Dubh deimhinnte gun robh e a’ dol ga leantainn, eadhon ga leantainn chun a’ bhàis.

Ged a chaidh aige air seachnadh a bhith gam faicinn a’ dol gu bàs, bha cuimhne aige air an latha uabhasach ud airson ùine mhòr às a dhèidh. An latha an dèidh bàs a bràthar, dh’fhàg Flòraidh agus rinn i air Paris. Dh’fhàg i soraidh slàn le Eideard agus thug i tiodhlac dha airson a thoirt do Ròs. Cha choinnicheadh iad gu bràth tuilleadh.

Thill an duine fhèin gu Waverley-Honour. Chaidh fàilte a chur air; bhathar air a bhith ga ionndrainn bhon latha a dh’fhàg e ann an èideadh an airm. Bha bràthair-athar eadhon dhen bheachd gum b’ e nàdar de laoch a bha ann an Eideard.

Rinn an teaghlach ullachadh airson na bainnse, agus an ceann dà mhìos thill Eideard a dh’Alba, agus phòs e Ròs Bhràghad Àrdain. Thill an dithis aca gu Tullach Bheòlain còmhla ris a’ Bharan, agus chunnaic iad gun robh taigh mòr na h-oighreachd air a bhith air a chàradh gu lèir. Cha robh dùil aig a’ Bharan ris, agus bha am Baran air a dhòigh glan nuair a fhuair e an oighreachd seo bho a mhac-cèile. Bha Eideard air Tullach Bheòlain a cheannach agus a chàradh gus tiodhlac a thoirt dhan Bharan. Bha na rinn e gu math fialaidh agus chan eil mi air cluinntinn air mòran shuidheachaidhean far an robh cuideigin cho taingeil airson a leithid.

Crìoch

Ma chòrd an leabhar didseatach seo riut, tadhail air an làrach-lìn againn @ http://www.giglets.net gus leabhraichean didseatach eile le Giglets fhaincinn.

Tapadh leibh airson an leabhar seo a cheannach bho Giglets.

’S e facal bho Albais no Sgots, bhon bhàrdachd aig Raibeart Burns a th’ ann an ‘Giglets’ – a’ ciallachadh clann a tha a’ gàireachdainn no a’ dèanamh braoisgeiul. Tha sinn an dòchas gun dùisg na SmartReads annainn uile a’ bheothalachd sin a tha ann an clann gu nàdarra, seo an fhaireachdainn sinn annaibh, beòthalachd, aotrom agus aighearach mar a bhios ann an clann òga, nuair a tha iad dubhach, no toilichte, fo eagail no làn spòrs.

Nach tadhail sibh air an làraich-lìn againn gus tuilleadh fhaighinn a-mach mu na tha Giglets ris. An sin gheibh sibh fios mu thachartasan Giglets a bharrachd air measaidhean lèirmheasan agus airtaigilean. Faodaidh sibh cuideachd clàradh airson cuairt-litrichean bho Giglets – cluinnidh sibh an uair sin fiosrachadh ùr sam bith a tha a’ tighinn a-mach.

Gus gum bi na leabhraichean nan dòigh fiù ’s nas taitniche dhuibh a thaobh a bhi gan leughadh agus ag ionnsachadh, tha Giglets an dùil na leabhraichean a leasachadh le bhith cleachdadh goireasan bheòthalachaidh agus eile, mar a tha teicneòlas ùr a’ tighinn am follais. Uair sam bith a nì sibh luchdachadh a-nuas às ùr air an leabhar agaibh bho thasglann sgòthach an neach-reic agaibh air an Eadar-lìon, le ùmhlachd don t-seirbheis aige, aig àm sam bith, thèid an leabhar ùrachadh chun an na dreachd as ùire.

Tha sinne aig Giglets an dòchas gun còrd na sgeulachdan againn ribh!

Taing

Stiùiriche Deasachaidh

Jacqui McGhee

Riochdairean

Craig Johnstone

Karsten Kärcher

Eadar-theangachadh

Gillebrìde MacIlleMhaoil

Stiùiriche Ealain

Graeme Nimmo

Dealbhadh Eile

Mark Haldane

Luchd-sgrùdaidh Eile

Ánna Máire Kärcher (Ní Domhnaill)

Chris McGhee

Jane Johnstone

Taing shònraichte do Tom Brodie-Browne

Mu Giglets

’S e th’ ann an SmartReads ach sgeulachdan clasaigeach a th’ air an atharrachadh do ghinealach ùr de luchd-leughaidh. Ged a tha litreachas clasaigeach sàr mhath, gu tric tha cnapan-starra eadar an luchd-leughaidh agus na sgeulachdan. San latha an-diugh chan eil ùine aig daoine a chosgas iad a’ lorg sgeulachd a chòrdas riutha, gu h-àraid ma tha i sgrìobhte ann an cànan seann-fhasanta a tha doirbh a leantainn. Tha Giglets a’ cur às do thòrr dhe na duilgheadasan seo agus a’ toirt cothrom air na sgeulachdan seo do leughadairean ùra – sean agus òg.

Tha Giglets a’ foillseachadh sgeulachdan anns a bheil beairteas cànain agus susbaint, ach air an giorrachadh agus air an sìmpleachadh do leughadairean òga. Tha Giglets ag amas air na sgeulachdan agus na caractaran a th’ air an snìomh a-steach dhan chultar làitheil againn a chur fa chomhair an leughadair. Leughaidh tu leabhar Giglets ann an 15-20 mionaidean agus gheibh thu blas de leabhar clasaigeach. Tha na Giglets a’ gleidheadh susbaint na sgeòil, bho chlisgeadh gu bròn, gach tachartas agus toileachas, na caractaran agus na suidheachaidhean ainmeil a tha air a bhith aithnichte thairis nam bliadhnachan. Tha Giglets a’ cleachdadh dòigh-obrach stèidhte airson sgriobtaichean film a sgrìobhadh gus na tiotalan clasaigeach ath-dheasachadh do leughadairean ùra.

Cuideachd, tha dealbhan an cois gach sgeulachd gus na prìomh shuidheachaidhean a thoirt beò dha na leughadairean. Tha seo a’ dèanamh na sgeòil nas taitniche agus a’ cuideachadh an leughadair gus cuimhne a chumail air na tha a’ tachairt. Rè ùine tha sinn an dùil tuilleadh leasachaidhean a chur an gnìomh airson barrachd tlachd agus ionnsachaidh a chur ri gach tiotal.

Tha an sgioba sgrìobhaidh agus an luchd-measaidh aig Giglets ionnsaichte agus eòlach a thaobh na h-obrach; mar eisimpleir tha ceum ann an Litreachas agus Cànan bho Oilthigh Ghlaschu aig an Neach-deasachaidh againn, agus tha PhD bho Oilthigh Shrath Chluaidh aig fear de na Riochdairean againn.

Tha Giglets ag amas air a bhith a’ toirt seachad ionnsachadh agus cothrom cur-seachad den ìre as àirde. Tha sinn an dòchas leughadh a bhrosnachadh, litreachas clasaigeach a thoirt fa-near do luchd-leughaidh nas fharsainge, agus cuideachadh ri piseach a thoirt air litearrachd. ’S e sin an t-adhbhar gun tug sin SmartReads air leabhraichean Giglets!